Zeer slecht nieuws voor iedereen met een dieselauto: ‘Einde niet in zicht’

De oorzaak ligt volgens een analyse vooral bij een wereldwijd tekort aan raffinagecapaciteit, waardoor er 8 procent minder diesel beschikbaar is dan normaal.

De olieprijs zelf verklaart de stijging maar ten dele. Een vat Brent-olie kostte half oktober omgerekend zo’n 96 euro, wat historisch hoog is maar lager dan in maart van dit jaar, terwijl benzine dat eveneens uit ruwe olie wordt gemaakt lang niet zulke extreme prijssprongen laat zien als diesel.

Er moet dus een specifiek probleem met diesel zijn, dat bij de raffinaderijen ligt. Wereldwijd verlaat er dagelijks 8 procent minder diesel de raffinaderijen dan gebruikelijk, wat weinig lijkt maar grote gevolgen heeft omdat de wereld per dag ongeveer 4,6 miljard liter diesel verbruikt.

Volgens het Internationaal Energieagentschap zorgde een lagere productie van de raffinaderijen in de eerste negen maanden van dit jaar voor een duidelijke daling van de wereldwijde export.

Tien procent van alle diesel voor consument

Slechts zo’n 10 procent van alle diesel belandt in de tank van personenauto’s, terwijl de rest wordt gebruikt door vrachtwagens, schepen, tractoren en bouwmachines.

Diesel is daardoor veel belangrijker voor de wereldeconomie dan benzine. Het verbruik daalt nauwelijks wanneer automobilisten een uitstapje overslaan, terwijl de hogere dieselprijs vroeg of laat doorwerkt in vrijwel alle producten en diensten omdat de logistiek daarachter op diesel draait.

Een belangrijke oorzaak van het tekort ligt in het Midden-Oosten. Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten zijn goed voor ongeveer een twintigste van de wereldwijde capaciteit, waarbij hun moderne installaties relatief veel diesel produceren die voor een groot deel naar Europa gaat.

Artikel gaat verder onder de afbeelding.

De dieselexport van beide landen daalde dit jaar omdat ze vanuit het noorden door Iran en vanuit het zuiden door de Houthi-rebellen uit Jemen werden aangevallen. Daarbij richtten de aanvallen zich vooral op complexe installaties die nodig zijn voor de productie van diesel, maar niet voor benzine.

Daarnaast kan door de blokkade van zeeroutes minder ruwe olie het Midden-Oosten verlaten om in Azië tot diesel te worden verwerkt. Naast de Straat van Hormuz is ook de doorgang tussen de Indische Oceaan en de Rode Zee deels geblokkeerd, waardoor veel olie een enorme omweg moet maken.

Volgens de Financial Times zijn de dagelijkse kosten van een grote olietanker tussen het Midden-Oosten en Azië daardoor 40 keer zo hoog geworden.

Artikel gaat verder onder de afbeelding.

Ze stegen van omgerekend zo’n 26.600 euro voor de oorlog naar een record van ruim een miljoen euro dit najaar, terwijl naar schatting een kwart van het wereldwijde tekort voortkomt uit die transportproblemen.

Ook in Rusland is veel capaciteit weggevallen, terwijl het land na de Verenigde Staten en China de grootste olieverwerker ter wereld is.

Oekraïense drones troffen onder meer raffinaderijen in Moskou en het Siberische Omsk, waardoor er zo’n 2,2 miljoen vaten per dag aan capaciteit verdween terwijl herstel door de sancties lastig is.

Slechts het begin van verdere stijging

Het Midden-Oosten en Rusland leverden in september samen zo’n 130 miljoen liter diesel per dag aan de wereldmarkt, tegenover 207 miljoen liter een jaar eerder. De dieselvoorraden in de rijke westerse landen zijn daardoor gedaald tot een historisch laag niveau van bijna negentig miljard liter.

Voor Nederlandse automobilisten werkt het tekort eveneens door in de prijs aan de pomp, al dempt de verlaagde accijns die tot eind 2026 geldt een deel van de stijging.

Bovendien vormt de regio rond Rotterdam een belangrijk knooppunt voor de raffinage en de handel in diesel, waardoor Nederland direct afhankelijk is van de internationale aanvoer.

Omdat bij geen van de conflicten een einde in zicht is, verwachten analisten dat het tekort aan diesel voorlopig aanhoudt. De huidige prijs van 2,70 euro per liter zou daardoor volgens de analyse slechts het begin kunnen zijn van een verdere stijging in de komende maanden.