Steeds meer automobilisten maken bewust deze overtreding: ‘Ze moeten streng aangepakt worden’

Hoewel exacte Nederlandse cijfers over 2025 nog niet volledig zijn gepubliceerd, wijzen schattingen van het CJIB en de politie erop dat jaarlijks tienduizenden bestuurders in Nederland worden gepakt op het rijden zonder geldig rijbewijs.

Het gaat daarbij om mensen die nooit een rijbewijs behaalden maar ook om bestuurders die na een rechterlijk rijverbod toch weer achter het stuur kropen, wetende dat dit strafbaar is.

De situatie in buurland België geeft een indicatie van hoe groot het probleem in de regio is. Daar werden in 2024 namelijk ruim 42.000 bestuurders betrapt op precies dezelfde overtreding, een stijging van 18 procent ten opzichte van een jaar eerder.

Experts vermoeden dat vergelijkbare trends zichtbaar zijn in Nederland, waar handhaving op dit vlak eveneens onder druk staat.

Stijgende trend

In Nederland kan rijden zonder rijbewijs leiden tot een boete van enkele honderden euro’s en een aantekening bij justitie. Bij herhaling zijn zwaardere sancties mogelijk, waaronder een gevangenisstraf van maximaal twee maanden.

“Zonder geldig rijbewijs de weg opgaan, getuigt van een bewuste keuze om de regels naast zich neer te leggen,” aldus het Belgische cd&v-Kamerlid Tine Gielis.

De stijging in België weerspiegelt een bredere Europese zorg over de handhaving van rijbewijsverplichtingen. Ook in Nederland signaleren verkeersdeskundigen dat een deel van de bestuurders bewust het risico neemt, omdat de pakkans als laag wordt ervaren. Gerichte controles, zoals kentekenplaatherkenning gekoppeld aan databanken van rijverboden, worden dan ook steeds vaker ingezet om dit aan te pakken.

Sommige overtreders worden meerdere keren betrapt, wat aantoont dat de huidige straf onvoldoende afschrikt. In België pleit cd&v daarom voor stevigere sancties bij herhaling, een discussie die in Nederland evengoed relevant is. De Belgische politica liet weten dat de beschikbare cijfers aantonen dat strengere maatregelen onvermijdelijk zijn.

“De cijfers bewijzen dat er onvoldoende afschrikking is. Wie hardleers is, moet streng aangepakt worden,” aldus Gielis.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Veiligheid op de weg in het geding

Een rijbewijs is geen formaliteit maar een bewijs dat iemand beschikt over voldoende rijvaardigheid en kennis van de verkeersregels. Wie dat bewijs mist of verloor na ernstige overtredingen, voldoet per definitie niet aan de minimale vereisten voor veilig wegverkeer. Dat maakt rijden zonder rijbewijs niet alleen een juridisch vergrijp maar ook een directe bedreiging voor andere weggebruikers.

In Nederland staat de verkeersveiligheid al langer onder druk. Uit cijfers van het SWOV blijkt dat het aantal verkeersdoden in 2023 op 745 uitkwam, een van de hogere aantallen in jaren. Hoewel rijden zonder rijbewijs niet de enige oorzaak is, draagt het bij aan een cultuur waarin verkeersregels als vrijblijvend worden beschouwd.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Financiële drempel als oorzaak

Naast bewuste overtreders is er ook een groep bestuurders die zonder rijbewijs rijdt omdat de opleiding financieel onbereikbaar is. De kostprijs van een rijbewijs in Nederland is de afgelopen jaren flink opgelopen, met gemiddelde totale kosten tussen de 2.000 en 3.000 euro.

Voor mensen met een kleine portemonnee vormt dat een reële drempel, wat deels verklaart waarom sommigen toch de weg opgaan zonder de vereiste papieren.

Experts pleiten dan ook voor een tweeledige aanpak, waarbij enerzijds de handhaving en bestraffing worden aangescherpt en anderzijds de toegankelijkheid van rijopleidingen wordt vergroot.

Alleen een combinatie van strengere controles en sociale ondersteuning kan het aantal bestuurders zonder rijbewijs structureel terugdringen, zo klinkt het steeds luider in zowel Nederland als België.