Bijna niemand weet wat dit verkeerslicht met pijlen echt betekent

Wie in dit land op bepaalde kruispunten staat te wachten, ziet soms iets opvallends gebeuren. Al het autoverkeer komt namelijk tegelijk tot stilstand, uit elke richting. De reden hiervoor hangt boven de oversteekplaats, in de vorm van een verkeerslicht met daarop een voetganger die omringd wordt door pijlen.

Dit symbool is geen designkeuze of afwijkend lampmodel, maar een officieel signaal met daadwerkelijk een functie. De pijlen rondom het silhouet geven aan dat het licht geldt voor alle oversteekplaatsen op het kruispunt tegelijk, dus niet alleen voor het zebrapad waar je zelf voor staat.

In Vlaanderen staat dit systeem bekend als vierkant groen. Zodra voetgangers groen krijgen, springt het licht voor het verkeer in alle richtingen op rood, waardoor niemand tijdens het oversteken wordt gehinderd door afslaande auto’s. Juist die afslaande voertuigen veroorzaken op gewone kruispunten veel ongelukken.

Voor fietsers bestaat inmiddels een variant die op dezelfde logica draait. Ook zij krijgen op sommige kruispunten allemaal tegelijk groen, terwijl het gemotoriseerde verkeer volledig stilstaat en wacht tot iedereen veilig aan de overkant is aangekomen.

Zo werkt vierkant groen in de praktijk

Op een klassiek kruispunt krijgen voetgangers en afslaand verkeer vaak op hetzelfde moment groen. Automobilisten zijn dan verplicht voorrang te verlenen, maar in de praktijk gaat dat geregeld mis, zeker bij drukte, slecht zicht of een dode hoek. Vierkant groen haalt dat conflict er volledig uit door beide verkeersstromen strikt van elkaar te scheiden.

Het systeem kent wel een keerzijde, want elke weggebruiker moet iets langer wachten op zijn beurt. Belgische steden die ermee werken, zoals Gent, nemen dat nadeel voor lief omdat het aantal gevaarlijke situaties tussen auto’s en overstekende mensen er duidelijk door afneemt.

Veel mensen denken bovendien dat je bij zo’n verkeerslicht meteen diagonaal mag oversteken, omdat alle zebrapaden toch tegelijk groen kleuren. De huidige Belgische wetgeving staat dat echter nog niet toe. Voetgangers moeten voorlopig de gemarkeerde oversteekplaatsen volgen en dus haaks op de rijbaan naar de overkant lopen.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Nieuwe wegcode maakt diagonaal oversteken legaal

Daar komt binnenkort verandering in. België vervangt zijn verouderde verkeersreglement uit de jaren zeventig namelijk door een volledig nieuwe Code van de openbare weg, die op 1 juni 2027 in werking treedt. Oorspronkelijk zou dat pakket al eerder ingaan, maar de invoering werd meerdere keren uitgesteld.

In die vernieuwde regels staat expliciet dat voetgangers een kruispunt diagonaal mogen oversteken op plaatsen met het signaal vierkant groen voor voetgangers. Fietsers krijgen hetzelfde recht bij een eigen versie van dat teken, waardoor zij niet langer in twee etappes naar de overkant hoeven. Voor hen wordt daarmee een gewoonte geofficialiseerd die op straat allang bestond.

De nieuwe code bevat daarnaast meer bescherming voor kwetsbare weggebruikers. Bestuurders moeten binnen de bebouwde kom voortaan minstens een meter afstand houden wanneer ze een voetganger passeren, en fietsen geparkeerd op het trottoir moeten anderhalve meter vrije doorgang overlaten. Ook mogen kinderen voortaan tot hun elfde op de stoep fietsen.

Andere landen kunnen daar inspiratie uit halen. Nederland kent voor fietsers al langer een vergelijkbaar principe, onder meer in Groningen, waar tweewielers op diverse kruispunten uit alle richtingen tegelijk groen krijgen. Wereldwijd geldt de beroemde Shibuya-oversteek in Tokio als het bekendste voorbeeld, waar duizenden mensen per lichtcyclus kriskras door elkaar de straat oversteken zonder één auto tegen te komen.