Wanneer flitspalen worden uitgeschakeld: dit gebeurt er met te hard rijden

Flitspalen zijn inmiddels een vast onderdeel van het straatbeeld op veel Nederlandse wegen. Ze staan langs de kant van de weg en houden automobilisten in de gaten, maar hoeveel verschil maken ze eigenlijk als het gaat om onze snelheid.

Het antwoord op die vraag werd plotseling opvallend duidelijk toen honderden flitspalen van de ene op de andere dag buiten werking moesten worden gesteld.

Dat gebeurde na een politiek besluit in 2025, waarbij automatische snelheidscontroles werden verboden in de Canadese provincie Ontario. Daardoor verdwenen de camera’s op tal van wegen en moesten steden als Toronto, Ottawa en Guelph stoppen met de automatische handhaving. Automobilisten konden op die trajecten daardoor niet langer automatisch worden geregistreerd en beboet voor te hard rijden.

De maanden die volgden, boden de autoriteiten een bijzondere kans om te zien wat er gebeurt wanneer een vorm van controle waaraan automobilisten gewend zijn geraakt, plotseling verdwijnt.

Al na negen maanden lieten de cijfers een duidelijke verandering zien. Op de plekken waar de camera’s voorheen actief waren, reden aanzienlijk meer automobilisten ruim boven de toegestane maximumsnelheid.

Volgens Bloomberg CityLab, dat gegevens van verschillende Canadese gemeenten analyseerde, nam het aantal snelheidsovertredingen op de betreffende locaties sterk toe in de maanden nadat de camera’s waren verdwenen.

Overtredingen van 14 naar 80 procent

In Guelph steeg het aandeel bestuurders dat 11 tot 15 kilometer per uur te hard reed van 3,9 naar 12 procent. Het percentage dat meer dan 15 kilometer per uur te hard reed, nam toe van 2,2 naar 7,2 procent.

In Ottawa steeg het aandeel hardrijders op een onderzochte weg van 14 naar 80 procent nadat de camera’s waren verwijderd. In Toronto verviervoudigde het aantal bestuurders dat minimaal 11 kilometer per uur te hard reed.

De Canadese cijfers sluiten aan bij eerder wetenschappelijk onderzoek. Bloomberg CityLab verwijst onder meer naar studies waaruit blijkt dat vaste snelheidscamera’s het aantal verkeersongevallen gemiddeld met ongeveer 14 procent kunnen terugdringen.

Artikel gaat verder onder de afbeelding.

Ook neemt het aantal snelheidsovertredingen aanzienlijk af doordat automobilisten hun rijgedrag aanpassen wanneer zij weten dat er gecontroleerd wordt.

Terwijl Ontario afscheid nam van flitspalen, kiest Zweden juist voor de tegenovergestelde aanpak. De Zweedse wegbeheerder Trafikverket breidt het netwerk van verkeersveiligheidscamera’s verder uit.

De komende jaren worden ongeveer 1.000 extra camera’s geplaatst, waarmee het totale aantal vaste snelheidscamera’s uitkomt op ongeveer 4.000. Daarnaast wordt een nieuwe generatie camera’s geïnstalleerd die boven de rijbaan hangt en scherpere beelden produceert dan eerdere systemen.

Artikel gaat verder onder de afbeelding.

Volgens verkeersdeskundigen is de situatie in Ontario bijzonder interessant omdat sprake is van een zogenoemd natuurlijk experiment.

Normaal gesproken vergelijken onderzoekers gebieden met en zonder flitspalen, maar in dit geval verdween een volledig bestaand controlesysteem van de ene op de andere dag. Daardoor is duidelijk zichtbaar welk effect het wegvallen van handhaving heeft op het rijgedrag.

Ook voor Nederland zijn die bevindingen relevant, hier wordt al jarenlang gebruikgemaakt van vaste flitspalen, trajectcontroles, mobiele controles en flexflitsers. Het uitgangspunt is dat een zichtbare pakkans ervoor zorgt dat automobilisten zich beter aan de maximumsnelheid houden.

Met trajectcontroles minder ongelukken

Vooral trajectcontroles blijken daarbij effectief. Omdat de gemiddelde snelheid over een langere afstand wordt gemeten, heeft kort afremmen voor een enkele flitspaal geen zin.

Uit verschillende onderzoeken blijkt dat trajectcontroles niet alleen de gemiddelde snelheid verlagen, maar ook bijdragen aan minder ongevallen en een gelijkmatiger verkeersbeeld. Tegenstanders stellen geregeld dat flitspalen vooral bedoeld zijn om boete-inkomsten te genereren.

De ontwikkelingen in Ontario laten echter zien dat de camera’s daadwerkelijk invloed hebben op het rijgedrag. Zodra de controles verdwenen, nam het aantal snelheidsovertredingen vrijwel direct en aanzienlijk toe.

Wanneer die pakkans verdwijnt, stijgt de gemiddelde snelheid snel weer. Voor beleidsmakers vormt Ontario daarmee een praktijkvoorbeeld van het effect dat consequente snelheidshandhaving kan hebben op de verkeersveiligheid.