Plan voor automobilisten: Vanaf 75 jaar wordt het rijbewijs afgepakt

Een verjaardag die normaal gesproken vooral reden is voor taart en felicitaties, zou voor automobilisten in de toekomst een heel andere betekenis kunnen krijgen.

Wie de grens van 75 jaar passeert, zou volgens een opvallend voorstel niet langer achter het stuur mogen kruipen.

Het rijbewijs zou automatisch zijn geldigheid verliezen, ook wanneer iemand zich nog fit voelt en jarenlang zonder problemen heeft gereden.

Want wanneer iemand ouder wordt, verandert niet automatisch zijn of haar rijvaardigheid. Toch zijn er zorgen over de gevolgen van het ouder worden voor vaardigheden die tijdens het autorijden van groot belang zijn.

Zo zouden de reactiesnelheid, motorische vaardigheden en cognitieve functies met de leeftijd achteruitgaan. Vooral wanneer verschillende factoren tegelijkertijd een rol spelen kan dat volgens voorstanders van strengere regels gevolgen hebben voor de verkeersveiligheid.

Is het eerlijk om iedere automobilist vanaf een bepaalde leeftijd dezelfde beperking op te leggen, of moet uitsluitend worden gekeken naar de vraag of iemand daadwerkelijk nog veilig kan rijden?

Geen automatische grens in Nederland

In Nederland bestaat momenteel geen maximale leeftijd waarop iemand automatisch moet stoppen met autorijden. De wet kijkt niet alleen naar het geboortejaar, maar vooral naar de medische geschiktheid van de bestuurder.

Vanaf 75 jaar krijgen automobilisten wel met strengere regels te maken. Bij het verlengen van het rijbewijs moet een gezondheidsverklaring worden ingevuld en kan een medische beoordeling nodig zijn. Een bestuurder die nog geschikt wordt bevonden, kan vervolgens gewoon blijven rijden.

Dat systeem is gebaseerd op het idee dat leeftijd alleen onvoldoende zegt over iemands rijvaardigheid. De ene 75-jarige kan immers nog jarenlang probleemloos rijden, terwijl een andere bestuurder op jongere leeftijd al met beperkingen te maken kan krijgen.

Sinds 2019 ligt de leeftijd waarop de medische beoordeling onderdeel wordt van het verlengingsproces op 75 jaar. Daarvoor begon die verplichting al op 70-jarige leeftijd.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Voorstel gaat een stap verder

Het nieuwe plan gaat veel verder dan een extra medische controle. De initiatiefnemer wil dat automobilisten vanaf hun 75e helemaal niet meer mogen rijden en dat hun rijbewijs automatisch zijn geldigheid verliest.

Het voorstel komt uit Portugal. Daar wordt nu gediscussieerd over de vraag of 75 jaar een harde grens moet worden voor automobilisten, terwijl er momenteel al regels bestaan voor oudere bestuurders, waaronder vaker verlengen en medische controles, zo meldt Postal.pt.

De indiener verwijst daarbij naar mogelijke achteruitgang van cognitieve, visuele en motorische vaardigheden en noemt onder meer spookrijden als redenen voor de maatregel.

Volgens de initiatiefnemer zijn de bestaande medische controles bovendien niet voldoende om te garanderen dat oudere bestuurders veilig aan het verkeer kunnen blijven deelnemen.

Tegelijkertijd is er stevige kritiek op het idee om uitsluitend de leeftijd als criterium te gebruiken. Tegenstanders wijzen erop dat er grote individuele verschillen bestaan en dat iemand van 78 jaar nog uitstekend kan functioneren, terwijl een veel jongere bestuurder eveneens ongeschikt kan zijn om achter het stuur te zitten.

Voorlopig betekent het voorstel overigens niet dat automobilisten daadwerkelijk hun rijbewijs moeten inleveren. Het gaat om een petitie die op 1 april 2026 werd gestart en die is gericht aan het parlement. De petitie had volgens de initiatiefnemers bij de laatste beschikbare telling 655 handtekeningen verzameld.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Veiligheid tegenover zelfstandigheid

Voorstanders van een leeftijdsgrens wijzen op tragere reactietijden, medicijngebruik en beginnende dementie die niet altijd tijdens een keuring wordt opgemerkt.

Tegenstanders noemen zo’n grens vooral leeftijdsdiscriminatie, omdat een vitale tachtiger soms veiliger rijdt dan een afgeleide dertiger met zijn telefoon binnen handbereik. Bovendien raakt zo’n verbod de zelfstandigheid van mensen op het platteland hard, waar openbaar vervoer dun gezaaid is.

Cijfers van kennisinstituut SWOV laten zien dat oudere bestuurders relatief vaker bij ernstige ongevallen betrokken raken, al speelt hun lichamelijke kwetsbaarheid daarbij een hoofdrol.

Een botsing die een twintiger met blauwe plekken doorstaat, loopt voor een tachtiger veel vaker dodelijk af. Veel ouderen passen hun gedrag bovendien zelf aan door ’s nachts of in de spits minder te rijden.

Ook de herziene Europese rijbewijsrichtlijn kiest niet voor een bovengrens, maar geeft lidstaten de ruimte om kortere geldigheidstermijnen of extra controles voor senioren in te voeren.

De Portugese petitie pleit daarnaast voor alternatief vervoer voor ouderen, al blijft onduidelijk hoe dat er precies uit moet zien. Het initiatief moet 7.500 handtekeningen halen voordat het parlement er verplicht plenair over vergadert, waardoor het voorlopig vooral een discussiestuk blijft.