Helmplicht voor fatbikes in Nederland: hier is de datum

Minister Karremans maakte het nieuws bekend tijdens een interview in de BNR Nationale Autoshow, waar hij tegelijkertijd onthulde wanneer de veelbesproken helmplicht werkelijkheid wordt.

Daarmee heeft de regering voor het eerst een concrete datum vastgesteld voor een maatregel die al lange tijd in de maak is, maar waarvoor tot nu toe nog geen definitieve planning bestond.

Hoewel velen op duidelijkheid hebben gewacht, verandert er voorlopig nog niets. Het duurt namelijk nog een jaar voordat de nieuwe regels ingaan. Dat geeft burgers, fietsverkopers en overheden de tijd om zich goed op de invoering voor te bereiden.

De nieuwe helmplicht is specifiek gericht op fatbikes: robuuste elektrische fietsen met de kenmerkende brede banden, die in slechts enkele jaren een vertrouwd onderdeel van het straatbeeld zijn geworden. Vooral onder jongeren zijn de fietsen enorm populair, maar die ontwikkeling baart de autoriteiten ook steeds meer zorgen.

Steeds meer fatbikes worden namelijk illegaal opgevoerd, waardoor ze veel hogere snelheden kunnen halen dan waarvoor fietspaden zijn ontworpen. Tegelijkertijd is het aantal ongevallen met fatbikes de afgelopen jaren flink toegenomen, waarbij meerdere ongelukken ernstige gevolgen hadden.

Volgens de autoriteiten kan een helm in zulke situaties van levensbelang zijn. In de ernstigste gevallen kan die het verschil maken tussen een paar schaafwonden en blijvend, ingrijpend hoofdletsel.

Niet komend schooljaar, maar schooljaar daarna

De minister begreep zelf ook dat september 2027 ver weg klinkt en probeerde het daarom ook te relativeren. De helmplicht gaat niet het komende schooljaar in, maar het schooljaar daarna.

Het valt niet met zekerheid te zeggen of die omschrijving de urgentie dichterbij brengt, maar de politieke realiteit biedt weinig ruimte om sneller op te treden. Besluitvorming verloopt in een bepaald tempo en de wetgeving en handhavingsstructuur rondom een helmplicht vergen voorbereiding.

Een logische vervolgvraag is waarom de helmplicht niet voor alle elektrische fietsers geldt, niet alleen fatbike-rijders tikken hoge snelheden aan. Ook de gewone e-bike rijdt tegenwoordig moeiteloos 25 kilometer per uur en het zijn niet alleen tieners die op zo’n fiets zitten.

Karremans geeft aan dat er te weinig draagvlak is om de helmplicht nog breder te maken en dat mensen die zo’n maatregel niet accepteren, deze waarschijnlijk eenvoudig weten omzeilen.

Artikel gaat verder onder de afbeelding.

De Nederlandse fietscultuur is uniek in de wereld en is ook onlosmakelijk verbonden met het ontbreken van een helmplicht. Heren fietsen in Nederland in pak, dames op hakken en met boodschappentassen aan het stuur.

De fiets is in Nederland een vervoermiddel, soms zelfs een verhuiswagen, maar de fiets heeft bovenal in Nederland in eerste aanleg niets met sport te maken, een brede helmplicht kan dat culturele gegeven volledig op zijn kop zetten en zou inderdaad op massale weerstand stuiten.

Bij de fatbike ligt dat toch anders, de fatbike kan harder rijden, zijn zwaarder en worden door een specifieke groep gebruikt: jongeren. Een groot deel van die jongeren weten hoe ze de fiets op kunnen voeren tot snelheden, die ver boven het wettelijke maximum liggen.

De combinatie van hoge snelheid, minder ervaren rijders en geen helm is een recept voor ernstige ongelukken. Het Vondelpark heeft dat probleem al ondervonden en koos voor een verbod op fatbikes, wat ook al zijn effecten heeft gehad.

Karremans rekent voor helmplicht op ouders

Maar wie zorgt ervoor dat tieners daadwerkelijk een helm op zullen zetten? Karremans rekent voor de handhaving van de helmplicht op de ouders, hoewel jongeren niet altijd doen wat hun ouders zeggen.

Zeker niet wanneer ze tegenover hun vrienden in verlegenheid gebracht kunnen worden, de sociale druk rondom het al dan niet dragen van een helm op de fatbike is enorm.

De minister geeft zelf het goede voorbeeld door een helm te dragen als hij zijn kinderen met de bakfiets naar school brengt, maar de gemiddelde veertienjarige zal dat mogelijk als argument tégen het dragen van een helm beschouwen.

De handhaving zal uiteindelijk de doorslag moeten geven, een plicht zonder controle is geen plicht maar een suggestie. Hoe de politie de helmplicht voor fatbikes gaat controleren en welke sancties eraan verbonden zijn moet nog worden uitgewerkt.