Daarom verdwenen de V4-motoren

Waar is de V4-motor gebleven? Saab was een van de weinige autofabrikanten die de bijzondere motor jarenlang in zijn auto’s gebruikte, ingenieur en YouTuber Mike Fernie probeert nu te achterhalen waarom het motortype vrijwel volledig uit de autowereld is verdwenen.

Unieke motoren worden steeds zeldzamer, omdat er nauwelijks nog nieuwe V12-, V10- en V8-motoren worden ontwikkeld. Er zijn uitzonderingen zoals de V16 van Bugatti in de nieuwe Tourbillon, al bestaat de V4-motor in nieuwe auto’s tegenwoordig eigenlijk helemaal niet meer.

Saab gebruikte de V4-motor eind jaren zestig als opvolger van de tweetaktmotor. Die gedurfde wissel kreeg de naam Operation Kajsa, waarbij de halve V8 niet door Saab zelf werd ontwikkeld maar afkomstig was van Ford.

Saab haalde motorspecialist Per Gillbrand weg bij Volvo en stuurde hem in het voorjaar van 1966 in het grootste geheim naar Italië. Daar moest hij de V4-motor van Ford testen en aanpassen voor Saab, een opdracht die slaagde waardoor Saab de motor in het najaar van 1966 kon presenteren.

Topsnelheid van 145 kilometer per uur

De Saab 96 en de Saab 95 waren de eerste modellen met de V4-motor, terwijl later ook de Saab Sonett II en Sonett III dezelfde krachtbron kregen.

De V4-motor van Saab had een inhoud van 1,5 liter en gaf de auto’s een topsnelheid van ongeveer 145 kilometer per uur. Dankzij de compacte bouw, de hoge kwaliteit en de duurzaamheid had de motor flinke voordelen, al stopte Saab er in januari 1980 volledig mee.

Naast Saab gebruikten ook Ford en Lancia, onder meer in de Lancia Fulvia, de V4-motor, al stopten ook zij er na verloop van tijd mee. Fernie besloot onlangs uit te zoeken waarom, waarvoor hij in een van zijn nieuwste video’s een V4-motor onder de loep nam.

Artikel gaat verder onder de video.

Volgens Fernie is de concurrentie met de rechte viercilinder een van de duidelijkste redenen waarom de V4 zo zeldzaam werd. Een lijnmotor is volgens hem veel eenvoudiger en goedkoper te bouwen, terwijl hij ook makkelijker onder de motorkap van een auto past.

“Een rechte viercilinder is ook makkelijker te balanceren,” zegt Fernie.

Een voordeel van de V4 is volgens de ingenieur wel dat hij veel kleiner en in de lengte compacter is, omdat er aan elke kant van het V-blok maar twee cilinders zitten.

Veel problemen met natuurlijke balans

Veel fabrikanten die de V4 gebruikten, hadden problemen met de natuurlijke balans en moesten vertrouwen op contragewichten of een balansas. Die slechtere balans zorgde bovendien voor enorme trillingen, waar coureurs in de autosport flink last van hadden, zoals Fernie uitlegt.

“De trillingen waren soms zo sterk dat coureurs moesten hoesten en hun zicht verloren door de V4-motor,” zegt Fernie.

In de wereld van de motorfietsen is de V4 wel veel populairder, zoals bij Ducati dat een V4 van 1,0 liter bouwde met maar liefst 234 pk. De krachtigste V4-motor ooit kwam van Porsche, dat een 2,0-liter V4 ontwikkelde met een vermogen van 500 pk.

Daarmee boekte Porsche grote successen in Le Mans, terwijl de 919 Hybrid Evo met deze motor de Nordschleife van de Nürburgring rondde in 5.19,546 minuten.