Zonder eclipsbril: zo kijkje veilig naar de zonsverduistering

Wie op woensdagavond 12 augustus zonder bescherming naar de hemel staart, loopt kans op oogschade die nooit meer herstelt.

Rond 20.10 uur schuift de maan namelijk voor de zon en bedekt daarbij ongeveer negentig procent van het zonlicht boven Nederland.

Pijn voel je op dat moment niet, waardoor veel mensen het gevaar flink onderschatten. Oogartsen waarschuwen daarom om nooit rechtstreeks in de zon te kijken, ook niet wanneer die grotendeels is afgedekt.

De schaduw van de maan raakt de aarde eerst boven Siberië en trekt via Groenland en IJsland richting Noord-Spanje.

Boven de Middellandse Zee verdwijnt het schouwspel weer. Alleen op die smalle lijn is de verduistering volledig te zien.

Astronoom Matthew Kenworthy van de Universiteit Leiden kijkt er nu al naar uit. “De komende zonsverduistering is in Nederland niet volledig te zien, maar wel voor een groot deel, en dat zal ook zeker indrukwekkend zijn,” aldus de Leidse wetenschapper.

Blijvende schade aan het netvlies

Oogarts Ike Schouten van Het Oogziekenhuis Rotterdam ziet regelmatig wat er gebeurt wanneer mensen toch in de zon kijken. De lichtgevoelige kegeltjes en staafjes in het netvlies raken dan beschadigd.

“Daar voel je op het moment zelf niks van, want in je netvlies zitten geen pijnzenuwen,” aldus Schouten in gesprek met het Nemo-museum. Volgens haar merken de meeste mensen de gevolgen daardoor pas later op.

De klachten zijn niet mis. “Vaak is je centrale zicht verminderd en zie je bijvoorbeeld een vlek midden in je gezichtsveld of net ernaast, dat ligt eraan hoe je naar de zon hebt gekeken,” legt de oogarts uit. Daarnaast kunnen rechte lijnen krom lijken, ogen grote voorwerpen ineens kleiner en ontstaat er soms een overgevoeligheid voor licht.

Hoe hardnekkig die schade is, bleek na de verduistering van 1999 die dwars over Midden-Europa trok. Patiënten met oogklachten werden daarna langere tijd gevolgd en ongeveer twintig procent van hen had na zeven maanden nog altijd last.

Die editie was bovendien de laatste totale zonsverduistering boven het Europese vasteland, tot woensdag dus, wanneer Noord-Spanje en IJsland op duizenden eclipsjagers rekenen.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Zo kijk je wel veilig

Een gecertificeerde eclipsbril is de eenvoudigste oplossing. Let daarbij op de internationale norm ISO 12312-2 en controleer het exemplaar vooraf op beschadigingen zoals krasjes.

“Het is altijd goed om je ogen na een minuut even pauze te geven,” aldus Schouten, die er zelf net eentje bestelde. Gewone zonnebrillen of lasbrillen houden namelijk lang niet alle golflengtes tegen en datzelfde geldt voor een cd, een fotonegatief of beroet glas.

Zonder zo’n bril valt er gelukkig ook genoeg te beleven. “Houd een vergiet of een schuimspaan in de zon en kijk naar de schaduw met alle gaatjes op een muur. Je ziet dan eigenlijk tientallen zonsverduisteringen,” aldus Kenworthy.

Met een klein gaatje in stevig papier lukt het ook, zolang je met je rug naar de zon staat en de projectie op een witte muur of een laken opvangt. “Zo’n soort camera obscura is ook leuk om zelf te knutselen, bijvoorbeeld met je kind,” aldus Schouten.

Fotograferen vraagt om extra voorzichtigheid. Via het scherm van een smartphone kijken beschadigt zowel het toestel als je ogen, zelfs in de selfiestand.

Voor foto’s of een telescoop heb je een professionele zonnefilter nodig die ruim 99,999 procent van het licht tegenhoudt. Wie het spektakel mist, krijgt op 2 augustus 2027 een herkansing boven Zuid-Europa en Noord-Afrika. Volgens Kenworthy loont al die moeite absoluut.

“Werkelijk spectaculair, een van de meest intense ervaringen die ik ooit heb gehad, eigenlijk niet te omschrijven,” aldus de astronoom over de totale eclips die hij in 2017 in Idaho zag.