14.400 jaar geleden verkenden 5 mensen en een hond een diepe grot op verrassend eenvoudige wijze en lieten sporen achter die voor eeuwig bleven

14.400 jaar geleden waagden vijf mensen, onder wie een tiener en twee jonge kinderen, zich diep een grot in.

Hoe de groep erin slaagde om in de absolute duisternis de weg te vinden, is lange tijd een mysterie geweest. Nieuwe analyses van houtskoolresten geven nu echter een fascinerend beeld van de verrassend eenvoudige techniek die deze prehistorische bezoekers waarschijnlijk gebruikten.

De sporen van hun tocht zijn te vinden in de Grotta della Bàsura in Ligurië, waar in de zachte ondergrond van de grot zowel voetafdrukken als handsporen bewaard zijn gebleven. Dankzij deze duizenden jaren oude afdrukken kunnen onderzoekers de bewegingen van de groep door de grot bijna stap voor stap volgen.

Dat de groep zich niet beperkte tot het gebied rond de ingang blijkt uit het feit dat de vijf minstens 400 meter diep de grot binnendrongen en uiteindelijk de Sala dei Misteri bereikten, waar onderzoekers onder meer menselijke handafdrukken hebben gevonden.

Naarmate de groep dieper de grot binnendrong, werd de tocht steeds zwaarder en waren de doorgangen op sommige plekken zo laag dat ze diep moesten bukken of zelfs op handen en voeten door de duisternis verder moesten kruipen.

Ondanks de steeds moeilijkere omstandigheden trok de groep verder de grot in. Dat roept de vraag op hoe vijf mensen, onder wie jonge kinderen, zich zonder moderne lampen of uitrusting zo diep door de pikdonkere gangen konden bewegen.

De houtskoolresten die de groep onderweg achterliet, kunnen helpen verklaren hoe ze hun weg door de duisternis vonden. Nieuwe analyses wijzen er namelijk op dat ze een even eenvoudige als effectieve lichtbron gebruikten. Waarschijnlijk staken ze dunne dennentakken in brand en gebruikten die als fakkels tijdens hun tocht door de grot.

Hoe maakten ze licht

Een belangrijke vraag was hoe mensen zo lang geleden voldoende konden zien om een dergelijke tocht te maken. Een internationaal onderzoeksteam onderzocht daarvoor opnieuw houtskool die eerder in de grot was verzameld.

Veel houtskool bleek afkomstig te zijn van dennenhout. Vooral de dikte van de verbrande resten viel op, de meeste stukken waren minder dan twee tot drie centimeter dik.

Dat past niet goed bij het beeld van één grote houten fakkel die langdurig bleef branden. De onderzoekers denken daarom dat de mensen dunne takken gebruikten, mogelijk bonden ze verschillende kleine takken samen.

Om te achterhalen of zo’n eenvoudige lichtbron werkelijk voldoende was werd een praktisch experiment uitgevoerd. Vijf mensen gingen met brandende dunne stukken dennenhout een donkere grot in.

Artikel gaat verder onder de afbeelding.

Twee kleine lichtbronnen bleken al genoeg om vijf personen door de grot te laten bewegen. Nadat hun ogen aan de duisternis waren gewend konden de deelnemers ongeveer tien meter ver kijken.

In een volledig donkere grot is dat een bruikbare afstand. Zonder kunstmatige verlichting valt er vanaf een bepaalde diepte helemaal niets meer te zien.

Dunne takken hadden nog een voordeel, tijdens het experiment produceerden ze relatief weinig hinderlijke rook, ook veroorzaakten ze minder verblinding dan grotere fakkels. Een extreem felle vlam vlak voor de ogen kan het vermogen om verder de donkere ruimte in te kijken juist beperken.

Tijdens het experiment verdween ongeveer vier centimeter hout per minuut. De onderzoekers berekenden dat ongeveer twintig takken van dertig centimeter lang voldoende konden zijn om de tocht naar binnen en weer naar buiten mogelijk te maken.

De bezoekers gingen niet volledig onvoorbereid de grot binnen, als je honderden meters een donkere grot binnengaat moet immers ook rekening houden met de terugweg. Zonder licht terugkeren zou bijzonder moeilijk en gevaarlijk zijn geweest.

Bezoekers gingen voorbereid de grot binnen

Waarom de groep überhaupt zo diep de Grotta della Bàsura binnenging blijft onbekend. Archeologische sporen kunnen laten zien waar mensen liepen en wat ze gebruikten, gedachten en motieven laten zich duizenden jaren later veel moeilijker reconstrueren.

Onderzoekers houden er rekening mee dat nieuwsgierigheid een rol kan hebben gespeeld. Het is ook mogelijk dat er andere sociale of culturele redenen voor het bezoek waren.

De aanwezigheid van kinderen maakt de tocht extra bijzonder. Het binnendringen van de grot was niet uitsluitend een activiteit van volwassen jagers of gespecialiseerde groepsleden.

De bewaard gebleven sporen laten bovendien zien dat de bezoekers lichamelijk contact met de omgeving hadden. Ze liepen door vochtige gedeelten en gebruikten op sommige plaatsen hun handen terwijl ze door lage passages bewogen.