Waarom sommige Nederlanders hun paspoort in aluminiumfolie inpakken

Wie goed oplet op luchthaven Schiphol, kan een opvallend tafereel tegenkomen. Sommige reizigers halen namelijk een paspoort uit hun tas dat zorgvuldig is ingepakt in aluminiumfolie.

Dat lijkt op het eerste gezicht misschien vreemd, maar voor veel mensen draait het om de bescherming van hun persoonlijke gegevens. Nederlanders staan erom bekend privacy belangrijk te vinden en die houding nemen ze ook mee als ze op reis gaan.

Toch is dit verschijnsel zeker niet beperkt tot Nederland. Ook in veel andere landen kiezen reizigers ervoor hun paspoort in aluminiumfolie te wikkelen. Dat geldt vooral voor mensen met een ouder biometrisch paspoort, dat volgens sommigen minder goed beschermd is tegen ongewenst uitlezen.

De verklaring ligt in de technologie die al ruim twintig jaar deel uitmaakt van moderne paspoorten. Biometrische paspoorten zijn uitgerust met een RFID chip die gegevens kan uitwisselen via radiogolven. RFID staat voor Radio Frequency Identification.

Op de chip staan onder meer je naam, pasfoto en twee vingerafdrukken. Omdat het paspoort geen ingebouwde batterij heeft, wordt de chip pas geactiveerd wanneer deze dicht bij een kaartlezer komt. Dat gebeurt via een ultradunne antenne die rondom de chip is verwerkt en de energie opvangt van het radiosignaal van de lezer.

Waar het foliegebruik vandaan komt

Beveiligingsexpert Bruce Schneier zorgde begin deze eeuw voor de bekendheid van deze truc.

Hij wees toen al op de privacyrisico’s van contactloze chips en noemde huishoudfolie een goedkope manier om ongewenst radiocontact tegen te houden.

Dat advies verspreidde zich razendsnel onder reizigers die hun gegevens liever niet prijsgaven, mede omdat de eerste generatie documenten nog nauwelijks versleuteling kende.

Later demonstreerde de Duitse Chaos Computer Club met eigen leesapparatuur hoe zulke chips reageren op een signaal uit de omgeving.

De hackersvereniging raadde privacybewuste burgers eveneens aan om folie te gebruiken en wees daarnaast op gemetalliseerde beschermhoesjes. Zulke demonstraties kregen destijds veel aandacht, waardoor het idee ontstond dat iedere voorbijganger met een leesapparaat zomaar een paspoort kon uitlezen.

Technisch gezien klopt de gedachte erachter wel degelijk. Aluminium houdt hoogfrequente elektromagnetische golven tegen, waardoor de antenne in het document geen bruikbaar signaal meer oppikt.

Tegenwoordig zijn er speciale RFID-blokkerende hoesjes te koop die hetzelfde doen zonder dat medereizigers vreemd opkijken. Ook talloze portemonnees en kaarthouders hebben inmiddels een afschermende laag verwerkt in het materiaal, meestal bedoeld voor bankpassen met contactloze betaalfunctie.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Waarom folie inmiddels overbodig is

De Rijksdienst voor Identiteitsgegevens wijst erop dat Nederlandse reisdocumenten al jaren voorzien zijn van zware versleuteling, waardoor de zorgen van weleer grotendeels achterhaald zijn.

Uitlezen lukt pas nadat de machineleesbare zone onder in het paspoort is gescand of ingetikt, iets wat op afstand simpelweg onmogelijk blijft. Wie radiocontact desondanks volledig wil uitsluiten, kan het document in een afschermende hoes bewaren zonder dat de chip daar schade van ondervindt.

Moderne paspoorten werken bovendien met de beveiligingsmethode PACE, wat staat voor ‘password authenticated connection establishment’. Een leesapparaat neemt eerst de twee regels vol pijltjestekens over en berekent daaruit een geheime sleutel.

Alleen bij een kloppende sleutel ontstaat een versleutelde verbinding waarna de opgeslagen gegevens vrijkomen. Zonder fysiek contact met het opengeslagen document gebeurt er dus eenvoudigweg niets, hoe dicht een vreemde met een leesapparaat ook in de buurt komt.

Praktisch gezien loopt iemand die zijn paspoort gewoon in een binnenzak stopt dus nauwelijks risico. Aan de buitengrenzen van de Europese Unie leunt de controle sinds het najaar van 2025 bovendien steeds zwaarder op biometrie via het nieuwe Europese inreissysteem, dat gezichtsopnamen en vingerafdrukken van reizigers van buiten de Unie registreert.

Ondertussen bereidt Brussel een digitale identiteitswallet voor, waarmee burgers hun identiteit straks via de telefoon kunnen aantonen.

Het fysieke boekje verdwijnt daarmee op termijn misschien helemaal uit de handbagage, terwijl de rol aluminiumfolie voorlopig gewoon in de keukenla kan blijven liggen.