Aandacht kan acute huidontstekingen verminderen

Bij pijn of jeuk is het voor veel mensen een natuurlijke reactie om aan iets anders te proberen te denken. We leiden onszelf af en proberen de geïrriteerde plek te negeren, in de hoop dat het ongemak daardoor minder op de voorgrond treedt.

Je zou misschien verwachten dat onze aandacht geen echte invloed heeft op de manier waarop het lichaam reageert op een lichamelijke ontsteking. Nieuw onderzoek van de Bar-Ilan Universiteit wijst echter op een verrassend verband. Wanneer proefpersonen hun aandacht bewust richtten op een acuut ontstoken deel van de huid, leek de ontstekingsreactie namelijk sneller af te nemen.

De onderzoekers wisten al dat afleiding onze beleving van pijn en jeuk kan veranderen. Maar het onderzoeksteam onder leiding van Liron Rozenkrantz wilde juist de andere kant van het verhaal onderzoeken. Ze wilden beter begrijpen wat er in het lichaam gebeurt wanneer we het ongemak niet proberen te negeren, maar ons juist bewust concentreren op wat er gaande is.

Om daarachter te komen, verzamelden de onderzoekers 57 gezonde vrijwilligers. Onder gecontroleerde omstandigheden werd bij hen een milde en tijdelijke ontstekingsreactie van de huid opgewekt.

Vervolgens konden de onderzoekers nagaan of iets ogenschijnlijk eenvoudigs als onze aandacht daadwerkelijk invloed kan hebben op de manier waarop het lichaam op een ontsteking reageert.

Effect bij bijna 90 procent van deelnemers

Vervolgens moesten sommige deelnemers hun aandacht bewust op het betreffende huidgebied richten. In een andere situatie werd hun aandacht juist ergens anders naartoe geleid, onderzoekers volgden daarna twintig minuten hoe de ontstekingsreactie zich ontwikkelde.

Bij bijna 90 procent van de deelnemers was de ontstekingsreactie geringer wanneer zij hun aandacht op de betreffende plek richtten. Volgens de onderzoekers waren verschillende gemeten ontstekingsreacties tijdens deze gerichte aandacht ongeveer anderhalf keer kleiner dan tijdens afleiding.

De verschillen verschenen bovendien binnen enkele minuten. Waarden die door de ontstekingsreactie waren veranderd keerden sneller terug richting hun oorspronkelijke niveau wanneer deelnemers zich bewust op de aangedane huid concentreerden.

“Vooral opvallend was dat het richten van de aandacht op het ontstoken gebied niet alleen de waarneming van de deelnemers veranderde, maar ook de ontstekingsreactie zelf”, zei dr. Rozenkrantz volgens een verklaring over het onderzoek.

Volgens de onderzoekers ondersteunt dit het idee dat het waarnemen van processen in ons eigen lichaam mogelijk meer is dan uitsluitend het registreren van lichamelijke signalen. Aandacht kan actief samenhangen met de manier waarop bepaalde fysiologische reacties worden gereguleerd.

Een ontsteking is op zichzelf geen ziekte maar een belangrijk onderdeel van het afweersysteem. Wanneer het lichaam een schadelijke prikkel detecteert worden verschillende biologische processen geactiveerd.

Daarbij kunnen onder andere mestcellen betrokken zijn, deze cellen geven stoffen zoals histamine af, vervolgens kunnen bloedvaten verwijden en kan de doorbloeding toenemen. Bekende gevolgen zijn roodheid en warmte en ook zwelling en pijn kunnen optreden.

Deze reactie helpt het lichaam bij het aanpakken van de oorzaak en bij het herstellen van beschadigd weefsel.

De onderzoeksresultaten betekenen nadrukkelijk niet dat mensen ontstekingen simpelweg kunnen wegdenken. De studie was relatief klein en bestond uitsluitend uit 57 gezonde proefpersonen met een gecontroleerde acute huidreactie.

Geen behandeling voor ontstekingsziekten

Daardoor is nog onbekend of hetzelfde verschijnsel optreedt bij patiënten met chronische ontstekingen. Het onderzoek geeft evenmin antwoord op de vraag of bewuste aandacht kan helpen bij auto-immuunziekten of wondgenezing.

Een kortdurende experimentele huidontsteking is namelijk iets anders dan een langdurig ontstekingsproces dat onderdeel is van een ziekte. Medische behandeling vervangen door concentratieoefeningen wordt door deze studie dan ook niet ondersteund.

De wetenschappers willen nu onderzoeken welke verbindingen tussen hersenen en immuunsysteem mogelijk verantwoordelijk zijn voor het waargenomen effect. Ook willen ze achterhalen of aandacht vergelijkbare veranderingen kan veroorzaken binnen andere lichamelijke systemen.

De studie is gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Human Behaviour, daarmee levert het onderzoek vooral een interessante aanwijzing op voor de wisselwerking tussen aandacht en lichamelijke reacties.