35 graden in september en 30 graden in oktober: De zomer is absoluut niet van plan te stoppen

De zomer lijkt nog lang niet van plan om het toneel te verlaten. Terwijl veel mensen alweer vooruitkijken naar de herfst, wijzen verschillende verwachtingen erop dat de komende maanden in delen van Europa opvallend zacht kunnen verlopen.

Lees ook: Vanaf deze zomer: Elektrische auto’s niet meer toegestaan op veerboten

Dat klinkt aantrekkelijk voor wie nog wat extra zon en warmte kan gebruiken, maar achter die aangename vooruitzichten schuilt ook een minder zichtbare ontwikkeling.

Voor september wijzen verschillende seizoensverwachtingen op temperaturen boven het langjarige gemiddelde. Op warme dagen kunnen lokaal opnieuw zomerse waarden worden bereikt, terwijl ook oktober zachter dan gebruikelijk zou kunnen verlopen.

Dat betekent niet dat de zomer zich simpelweg wekenlang voortzet, maar wel dat de kans op perioden met bovengemiddelde temperaturen groter lijkt dan normaal.

Langetermijnverwachtingen kunnen een aanwijzing geven voor de algemene ontwikkeling van het weer, maar ze kunnen niet weken van tevoren betrouwbaar voorspellen dat het op een specifieke dag precies 30 graden wordt.

Droogte kan groter probleem worden

Niet alleen de temperatuur verdient aandacht. Juist de hoeveelheid neerslag kan de komende maanden een veel grotere rol spelen. Wanneer droge perioden elkaar blijven opvolgen, krijgen rivieren minder water aangevoerd en kunnen waterstanden langzaam verder wegzakken.

Dat kan grote gevolgen hebben voor de scheepvaart, vooral wanneer het gaat om belangrijke transportverbindingen zoals de Rijn. De rivier vormt een van de belangrijkste vaarwegen van West-Europa en wordt dagelijks gebruikt voor het vervoer van onder meer grondstoffen, brandstoffen en industriële producten.

Voor Duitsland speelt daarbij de waterstand bij Kaub een belangrijke rol. Het meetpunt ligt aan een deel van de Midden-Rijn waar lage waterstanden relatief snel problemen kunnen veroorzaken voor de binnenvaart. Zodra het water verder zakt, kunnen vrachtschepen namelijk minder diep worden beladen.

Een schip kan dan nog steeds varen, maar neemt aanzienlijk minder goederen mee. Om dezelfde hoeveelheid vracht te vervoeren zijn vervolgens meer schepen nodig, waardoor de transportkosten kunnen oplopen en bedrijven uiteindelijk met hogere kosten te maken krijgen.

Ook voor de natuur kan langdurige droogte een probleem worden. Bodems drogen verder uit, waterreserves worden minder snel aangevuld en planten en bomen krijgen het moeilijker wanneer perioden zonder regen zich blijven opstapelen. Een warme herfst klinkt voor veel mensen aantrekkelijk, maar het weerbeeld krijgt een heel andere betekenis wanneer hoge temperaturen samengaan met een structureel tekort aan neerslag.

Dat contrast wordt de komende maanden vooral interessant in Frankrijk. Voor liefhebbers van zon en hoge temperaturen klinkt een zachte en droge nazomer daar vanzelfsprekend aantrekkelijk, maar voor natuurgebieden, landbouw en waterstanden kan aanhoudende droogte juist voor flinke problemen zorgen.

Vooral de chemische industrie en staalbedrijven zijn afhankelijk van vervoer over de Rijn. Ook olieproducten en andere grondstoffen worden in grote hoeveelheden per binnenvaartschip vervoerd.

Duitsland heeft eerder ervaren wat langdurig laagwater economisch kan betekenen, in 2018 zorgden lage waterstanden op de Rijn voor problemen bij het goederenvervoer. Bedrijven moesten alternatieve transportmogelijkheden zoeken en sommige fabrieken beperkten hun productie.

Onder meer chemieconcern BASF werd destijds geraakt. Het enorme industriecomplex van het bedrijf in Ludwigshafen is sterk afhankelijk van de Rijn voor de aanvoer van grondstoffen en het vervoer van producten.

Een vergelijkbare situatie kan opnieuw economische schade veroorzaken wanneer langdurige droogte samenvalt met zeer lage rivierstanden. Hoe groot die schade uiteindelijk wordt hangt echter sterk af van de duur van het laagwater en van de hoeveelheid regen in de stroomgebieden van de Rijn.

Regen stroomopwaarts is namelijk minstens zo belangrijk als regen in Duitsland zelf. De Rijn krijgt water uit een enorm stroomgebied dat onder meer delen van Zwitserland en Frankrijk omvat.

Warme herfst gevolg van meerdere oorzaken

Langdurige hogedrukgebieden kunnen ervoor zorgen dat Atlantische storingen moeilijker Centraal-Europa bereiken. Daardoor kan gedurende langere tijd warm en droog weer ontstaan.

Tegelijkertijd is voorzichtigheid nodig bij verklaringen waarbij één verschijnsel zoals een veranderende straalstroom rechtstreeks verantwoordelijk wordt gemaakt voor een specifieke droogteperiode. De Europese weersituatie ontstaat door een combinatie van atmosferische en oceanische factoren.

Op langere termijn speelt klimaatverandering wel een duidelijke rol. Europa warmt op en hittegolven zijn door de stijgende gemiddelde temperatuur intenser geworden.

Of september en oktober daadwerkelijk uitzonderlijk warm en droog worden moet de komende weken blijken. Een omslag naar wisselvalliger Atlantisch weer kan de situatie snel veranderen.

Voor de Rijn is vooral langdurige neerslag van belang. Een paar stevige onweersbuien lossen structureel laagwater namelijk niet op, daarvoor is gedurende langere tijd regen nodig in grote delen van het stroomgebied.

Een zonnige nazomer kan voor vakantiegangers daarom aantrekkelijk klinken. Voor landbouw en industrie ligt dat anders en wanneer regen langdurig uitblijft kan iedere extra droge week de druk op rivieren en watervoorraden verder vergroten.