Wereldwijde tijdsverandering goedgekeurd: Nieuwe regels gelden vanaf 2027

Vanaf 20 mei 2027 geldt een doorlopende gecoördineerde wereldtijd, wat volgens het Duitse metrologie-instituut PTB in Braunschweig gevolgen heeft voor onder meer sterrenwachten.

Het PTB levert de wettelijke tijd en legt uit wat deze historische beslissing voor de tijdmeting inhoudt. De achtergrond ligt bij twee verschillende tijdschalen, waarbij de gecoördineerde wereldtijd UTC op atoomklokken is gebaseerd en volkomen gelijkmatig loopt zonder enige afwijking.

De astronomische tijd UT1 richt zich daarentegen naar de draaiing van de aarde, die licht schommelt. Om te voorkomen dat beide meer dan 0,9 seconde uit elkaar lopen, werd sinds 1972 in totaal 27 keer een seconde ingevoegd, waarvan de laatste keer in 2016.

Voor gewone mensen is zo’n sprong van een seconde nauwelijks merkbaar, maar voor techniek wel. Rekencentra, telecommunicatie, satellietnavigatie en stroomnetten kunnen slecht overweg met een extra ingevoegde seconde, veel systemen vertrouwen op een exacte tijd om storingen te voorkomen.

Negatieve schrikkelseconde

Daarnaast ontstond een nieuw risico. Omdat de aarde de afgelopen jaren sneller draaide, was voor het eerst een negatieve schrikkelseconde denkbaar, waarbij een seconde zou worden geschrapt, onduidelijk was hoe systemen daarop zouden reageren omdat dat nog nooit was gebeurd.

Voortaan mogen atoomtijd en de draaiing van de aarde tot een uur uit elkaar lopen. Volgens deskundigen gaan er waarschijnlijk eeuwen voorbij voordat die grens wordt bereikt, waardoor er in de praktijk voorlopig geen aanpassingen meer nodig zijn aan de wereldtijd.

Wie thuis een radiogestuurde klok heeft, hoeft zich geen zorgen te maken. Die ontvangt zijn signaal van de langegolfzender DCF77 die door het PTB wordt aangestuurd, waarbij een speciale bit in het signaal tot nu toe elke schrikkelseconde vooraf aankondigde.

“Nu er geen schrikkelseconden meer zijn, blijft dat deel van de uitgezonden code gewoon inactief,” legt afdelingshoofd Ekkehard Peik van het PTB uit.

Artikel gaat verder onder de afbeelding.

“Daar is voor ons dus geen technische inspanning mee gemoeid,” voegt de specialist op het gebied van tijd en frequentie eraan toe.

Ook Nederlandse radiogestuurde klokken ontvangen doorgaans het signaal van DCF77, waardoor ook zij gewoon blijven werken. Aanpassen moeten vooral systemen die rekenen met het verschil tussen atoomtijd en de draaiing van de aarde, zoals sterrenwachten die hun telescopen daarop richten.

Dat verschil lag tot nu toe altijd onder een seconde, terwijl het op middellange termijn groter kan worden.

Braunschweig speelt een centrale rol voor de wereldtijd, omdat het Internationaal Bureau voor Maten en Gewichten bij Parijs de internationale atoomtijd berekent als gemiddelde van klokken in laboratoria over de hele wereld. Hoe nauwkeuriger en stabieler een klok is, hoe zwaarder die meetelt.

Braunschweig heeft grote rol in wereldtijd

“Daarin neemt het PTB een toppositie in,” zegt Peik.

Het instituut om die positie te behouden, doet al onderzoek naar de volgende generatie in de vorm van de kernklok. Het idee voor die klok komt uit Braunschweig, waar onlangs grote vooruitgang werd geboekt.

Volgens Peik is het onderzoeksveld de afgelopen twee jaar enorm in een stroomversnelling geraakt, waardoor er inmiddels een internationale wedloop is ontstaan met laboratoria in China en de Verenigde Staten.

Voordat kernklokken daadwerkelijk worden gebruikt voor nauwkeurigere tijdschalen, is nog enkele jaren onderzoek nodig. In Nederland houdt het Van Swinden Laboratorium in Delft zich bezig met de nationale tijd, waarbij ook dat instituut bijdraagt aan de berekening van de internationale atoomtijd.