Sinds 12 augustus: Wijziging geldt voor alle pizzadozen en broodjeszakken in Nederland

Er komt een verandering aan die veel Nederlanders in het dagelijks leven mogelijk zullen merken, misschien zonder er in eerste instantie bij stil te staan. De verandering kan bijvoorbeeld merkbaar worden wanneer op vrijdagavond een pizza wordt afgehaald of wanneer er bij de bakker vers brood voor het ontbijt wordt gehaald.

Achter deze verandering staan nieuwe Europese regels die aanzienlijk strengere eisen stellen aan de materialen en producten die bedrijven gebruiken. Het doel is onder meer om de hoeveelheid afval te verminderen, recycling te bevorderen en het gebruik van problematische chemische stoffen te beperken.

De regels vloeien voort uit de nieuwe Europese Packaging and Packaging Waste Regulation, beter bekend als de PPWR. De verordening moet zorgen voor meer uniforme regels in de hele EU en betekent tegelijkertijd dat bedrijven aan strengere eisen moeten voldoen op het gebied van onder meer recycling en documentatie.

Maar één onderdeel van de regels kan vooral van belang zijn voor gewone consumenten, omdat er nieuwe eisen komen voor verpakkingen die rechtstreeks in contact komen met ons voedsel, zoals pizzadozen en zakken van de bakker.

Daarbij ligt de aandacht onder meer op PFAS, een grote groep chemische stoffen die bekendstaan als ‘eeuwige chemicaliën’, omdat ze extreem langzaam worden afgebroken.

Waarom PFAS in verpakkingen zitten

PFAS kunnen worden gebruikt om materialen bestand te maken tegen water en vet, aantrekkelijk voor voedselverpakkingen. Een pizzadoos moet bijvoorbeeld voorkomen dat olie en vet gemakkelijk door het karton trekken.

Hetzelfde principe kan worden toegepast bij andere papieren verpakkingen die met vettig of vochtig voedsel in aanraking komen.

Het probleem is dat verschillende PFAS schadelijk kunnen zijn voor mens en milieu. De stoffen kunnen in het milieu terechtkomen en zich verspreiden via onder meer water en bodem, sommige PFAS kunnen zich bovendien ophopen in mensen en dieren.

Voor voedselverpakkingen worden daarom zeer lage grenswaarden gehanteerd. Daarbij wordt onder meer gekeken naar afzonderlijk gemeten PFAS en naar de totale hoeveelheid van verschillende meetbare PFAS.

De strengere regels betekenen niet automatisch dat consumenten vanaf één specifieke dag nergens meer oudere verpakkingen zullen aantreffen. Bij Europese productregels is namelijk van belang wanneer een product op de markt is gebracht, daarnaast bestaan er overgangsbepalingen.

Daardoor kunnen verpakkingen die al volgens de eerdere regels op de markt waren gebracht nog enige tijd in de keten aanwezig blijven. Consumenten zullen de verandering dus waarschijnlijk geleidelijk merken.

Een praktisch probleem is dat consumenten aan een pizzadoos of broodzak doorgaans niet simpel kunnen zien welke chemische stoffen bij de productie zijn gebruikt. Er bestaat geen eenvoudige algemene consumentenmarkering waarmee iedere PFAS-vrije voedselverpakking onmiddellijk herkenbaar is.

Soms wordt een eenvoudige test met olie genoemd. Wanneer een druppel olie sterk wordt afgestoten en als een parel op het papier blijft liggen zou dat kunnen wijzen op een speciale vetwerende behandeling.

Zo’n thuistest bewijst echter niet dat er PFAS aanwezig zijn, ook PFAS-vrije materialen en coatings kunnen vet afstoten, maar het omgekeerde geldt eveneens. Een verpakking die sneller vet absorbeert is niet automatisch gegarandeerd volledig vrij van alle PFAS.

De PPWR gaat veel verder dan alleen chemische stoffen, de Europese Unie wil de totale hoeveelheid verpakkingen verminderen en hergebruik stimuleren. Ook moeten verpakkingen beter recyclebaar worden.

Voor consumenten wordt herbruikbare verpakking daardoor steeds belangrijker. Zelf een geschikte bak meenemen voor afhaalmaaltijden kan een eenvoudige manier zijn om wegwerpverpakkingen te vermijden.

Meer aandacht voor hergebruik

De Europese PPWR trad op 11 februari 2025 in werking en is vanaf 12 augustus 2026 in algemene zin van toepassing. Het specifieke PFAS-verbod voor voedselcontactverpakkingen geldt volgens artikel 5 van de verordening echter vanaf 12 augustus 2026.

Voor consumenten betekent de verandering vooral dat producenten en leveranciers aan strengere eisen moeten voldoen. Een pizzadoos die iets minder goed tegen vet kan is daarbij niet automatisch slechter.

De zoektocht naar alternatieven draait namelijk om een lastige combinatie van voedselveiligheid en functionaliteit. Tegelijk moeten verpakkingen recyclebaar en betaalbaar blijven.

De nieuwe regels maken daarmee een einde aan een situatie waarin lidstaten op verschillende manieren met verpakkingen konden omgaan. Europa kiest steeds nadrukkelijker voor één gezamenlijk kader waarbij minder afval en minder zorgwekkende stoffen centraal staan.