Saaie zomervakantie? Je kinderen zullen je er later voor bedanken

De zomervakantie is voor veel gezinnen hét moment om het rustiger aan te doen, de wekker uit te zetten en de agenda wat leger te laten worden. Tegelijkertijd valt de vaste structuur van school weg en ontstaat in veel gezinnen dezelfde uitdaging, namelijk waar kinderen hun tijd eigenlijk mee moeten vullen.

Voor veel gezinnen is een smartphone, tablet of streamingdienst al snel de vanzelfsprekende oplossing. Dat lijkt misschien de makkelijkste manier om verveling te voorkomen, maar juist de rustige momenten waarop er even niets gebeurt, kunnen veel waardevoller zijn dan ze op het eerste gezicht lijken.

Uit verschillende onderzoeken blijkt namelijk dat verveling allesbehalve alleen maar negatief is. Integendeel, het geeft het brein de kans om even tot rust te komen na alle prikkels die kinderen dagelijks verwerken. Wanneer ze niet voortdurend worden vermaakt of gestimuleerd, ontstaat er ruimte om zelf na te denken, te fantaseren en nieuwe spelletjes of ideeën te bedenken.

Juist op de momenten dat er geen scherm of planning is, krijgt creativiteit de ruimte en leren kinderen hun eigen fantasie te gebruiken om zichzelf te vermaken.

Met andere woorden, een ogenschijnlijk saaie middag kan precies zijn wat nodig is om ruimte te maken voor nieuwe ideeën en persoonlijke groei.

Het belang van de default mode

Psychologen spreken daarbij regelmatig over het belang van de zogeheten ‘default mode’ van het brein, een toestand waarin de hersenen actief verbanden leggen en nieuwe ideeën ontwikkelen wanneer ze niet voortdurend externe prikkels verwerken.

Digitale media maken dat proces lastiger. Sociale media, video’s en games zijn ontworpen om de aandacht zo lang mogelijk vast te houden, waardoor ieder vrij moment direct wordt ingevuld en het brein krijgt nauwelijks de gelegenheid om zelf iets te bedenken.

Het gevolg is dat kinderen minder snel uit zichzelf een spel verzinnen, een tekening maken of op onderzoek uitgaan. Volgens deskundigen hoeven ouders zich daarom niet direct zorgen te maken wanneer een kind zegt dat hij of zij zich verveelt.

Dat is juist een kans om het kind zelf oplossingen te laten bedenken, door niet meteen met een activiteit of scherm te komen, ontstaat ruimte voor eigen initiatief. Vaak duurt het slechts even voordat kinderen zelf iets vinden om zich mee bezig te houden.

Artikel gaat verder onder de afbeelding.

Dat betekent niet dat ouders helemaal niets hoeven te doen, een paar inspirerende mogelijkheden aanbieden kan juist helpen, zolang kinderen uiteindelijk zelf de keuze maken. Welke activiteit goed werkt, verschilt per kind.

Sommige kinderen zoeken spanning en beweging en voelen zich thuis in een klimpark, op de fiets of in het zwembad. Anderen hebben meer behoefte aan creativiteit, bijvoorbeeld door te tekenen, knutselen, bouwen of muziek te maken.

Ook afspreken met vrienden, een hut bouwen, een boek lezen of naar een luisterboek luisteren kan een aantrekkelijk alternatief zijn. Belangrijk is dat ouders kijken naar de behoefte die een kind normaal gesproken via een scherm vervult.

Gaat het om ontspanning, contact met anderen, uitdaging of een gevoel van succes? Wie dat begrijpt, kan gemakkelijker een activiteit aanbieden die daar ook op aansluit zonder dat deze als een verplicht alternatief voelt.

Meer ruimte voor nieuwe gewoonten

De zomervakantie biedt bovendien een goede gelegenheid om het mediagebruik binnen het gezin opnieuw te bekijken. Zonder schoolrooster en huiswerk is er meer ruimte om nieuwe gewoonten uit te proberen.

Veel pedagogen adviseren daarom om vaste schermvrije momenten in te bouwen, niet als straf maar als onderdeel van de dagelijkse routine. Samen wandelen, een spelletjesavond houden, koken of tijd doorbrengen in de natuur kan het gezinsleven versterken en tegelijkertijd de afhankelijkheid van schermen verminderen.

Steeds meer onderzoek wijst erop dat een gezonde balans tussen digitale media en ongestructureerde vrije tijd belangrijk is voor de ontwikkeling van kinderen.

Verveling hoeft daarom geen probleem te zijn, maar kan juist het begin vormen van nieuwe ideeën, creativiteit en zelfstandigheid. Soms is het beste wat ouders kunnen doen simpelweg even afwachten en kinderen de ruimte geven om zelf te ontdekken hoe ze hun vrije tijd willen invullen.