Recordhitte in de Middellandse Zee: Nu dreigt ook Kroatië

Langs de Italiaanse kust staan deze zomer op tientallen plekken rode bordjes in het zand: zwemmen mag er even niet. Wat het water onbetrouwbaar maakt is met het blote oog nauwelijks te zien en het gaat om een organisme dat eigenlijk in tropische wateren thuishoort.

Vakantiegangers aan de overkant van de Adriatische Zee kunnen er maar beter kennis van nemen want de omstandigheden die het probleem veroorzaken bestaan inmiddels ook voor de Kroatische kust.

De boosdoener is Ostreopsis ovata, een eencellige alg uit de groep van de dinoflagellaten. De soort houdt van rustig, warm en helder verlicht water en produceert gifstoffen die verwant zijn aan palytoxine.

Waarschijnlijk is de alg ooit via ballastwater van schepen in de Middellandse Zee terechtgekomen. Een beetje wind en golfslag volstaat om de deeltjes richting het strand te blazen waar badgasten ze inademen.

De gevolgen blijven meestal beperkt tot tijdelijke klachten. Prikkende ogen, een verstopte neus, hoesten, benauwdheid en koorts komen het vaakst voor. Vervelender is de schade onder water want de gifstoffen doden zeesterren, zee-egels, krabben en schelpdieren.

Rode vlaggen van Puglia tot Ligurië

In Puglia gingen vier locaties op rood, vooral voor de kust van Molfetta en Giovinazzo. Ook Santa Marinella in Lazio, Marina di Pisa in Toscane, het gebied rond Palermo en de Genuese badplaats Quinto Bagnara kregen met beperkingen te maken.

De regionale milieudiensten meten om de twee weken tussen juni en september en grijpen in zodra de celconcentraties boven de drempelwaarde uitkomen.

“Het is niet verboden om aan de kust te zijn of te zwemmen maar je moet in bepaalde omstandigheden wat beter opletten,” aldus Nicola Ungaro van Arpa Puglia in de Frankfurter Rundschau.

Hij doelt daarmee vooral op dagen met een woelige zee. Deskundigen adviseren badgasten om bij hoge golven weg te blijven van rotskusten en terughoudend te zijn met het eten van zee-egels omdat die het gif kunnen opslaan.

Onderzoek van het Kroatische Ruđer Bošković Instituut uit 2021 laat zien dat dezelfde alg zich langs de oostelijke Adriatische kust verspreidt. Kroatië staat er voorlopig goed op want de Europese Milieuagentschap beoordeelde in 2024 nog 95 procent van de Kroatische zwemwateren als uitstekend.

Artikel gaat verder onder de afbeelding.

Omslaan

Het bredere risico zit in de warmte zelf, want ondiepe en afgesloten baaien dicht bij de kust zijn het kwetsbaarst, zeker wanneer er meststoffen uit de landbouw inspoelen en de waterzuivering tekortschiet.

Die voedingsstoffen voeden algenbloei. Sterven die algen af dan verbruikt de microbiële afbraak enorme hoeveelheden zuurstof. Zonder wind en golfslag ververst het water zich nauwelijks.

Wat volgt is een zuurstoftekort of zelfs een volledig gebrek aan zuurstof. “Dat kan leiden tot een massale sterfte van alle dieren die zuurstof nodig hebben en niet op tijd kunnen vluchten,” aldus Christian Wild, hoofd mariene ecologie aan de Universiteit van Bremen, tegenover de Frankfurter Rundschau.

Dode koralen, zeesterren, mosselen en vissen worden vervolgens zelf ook onder zuurstofverbruik afgebroken waardoor het probleem zichzelf versterkt.

Artikel gaat verder onder de afbeelding.

Warm water houdt bovendien minder zuurstof vast. “Als je dan ook nog hoge watertemperaturen hebt lost er minder zuurstof op in het water. Dat maakt alles nog erger,” aldus Wild. Die combinatie deed zich de afgelopen zomers al voor op enkele plekken in de Adriatische Zee aan zowel de Italiaanse als de Kroatische kant.

Volgens de Copernicus Marine Service lag het zeeoppervlak wereldwijd in juni op gemiddeld 20,98 graden tegenover een langjarig gemiddelde van 20,33 graden.

In de eerste helft van 2026 kreeg 98 procent van het Middellandse Zeegebied te maken met mariene hittegolven en lokaal loopt de afwijking op tot zes à acht graden. De Middellandse Zee warmt namelijk ongeveer twee keer zo snel op als de wereldzeeën.

Voor Dubrovnik staat het Kroatische record nog altijd op 29,7 graden, gemeten in juli 2024 door het meteorologisch instituut DHMZ. Daarmee sneuvelde de 29,5 graden die in 2015 bij het eiland Rab werd genoteerd.