Nieuwe smartphone-regels: Waarom je nu beter pincode kunt gebruiken in plaats van je vingerafdruk

Het duurt slechts een ogenblik om je smartphone met een vingerafdruk te ontgrendelen, en voor de meeste mensen is dat inmiddels zo vanzelfsprekend geworden dat ze er nauwelijks nog bij stilstaan. Maar een opvallende rechterlijke uitspraak werpt nu een ander licht op deze populaire functie en onthult een onverwacht nadeel waar veel smartphonegebruikers zich waarschijnlijk niet van bewust zijn.

Onder bepaalde omstandigheden kan je vingerafdruk namelijk worden gebruikt om je telefoon te ontgrendelen, zelfs wanneer je uitdrukkelijk weigert toegang te geven.

De vingerafdruksensor is een handige oplossing geworden in een tijd waarin we voortdurend onze smartphone pakken om berichten te bekijken, nieuws te lezen of sociale media te gebruiken.

Volgens een representatief onderzoek in opdracht van de Duitse brancheorganisatie Bitkom besteden mensen gemiddeld ongeveer drie uur per dag aan hun smartphone, tegenover tweeënhalf uur in 2024.

Biometrische ontgrendeling maakt het gemakkelijker om snel toegang te krijgen tot je telefoon, maar dat gemak kan ook een onverwachte keerzijde hebben.

Dat blijkt uit een zaak in Duitsland, waarbij een voormalige medewerker van een kinderopvang in 2019 werd veroordeeld voor het vervaardigen van materiaal van seksueel misbruik van kinderen en tegelijkertijd een verbod kreeg om met kinderen te werken.

Ondanks dat verbod begon de man later opnieuw als particulier kinderopvang aan te bieden, wat leidde tot een huiszoeking waarbij de politie onder meer twee smartphones in beslag nam die hij weigerde te ontgrendelen.

Toen de man niet wilde meewerken, besloten de agenten fysieke dwang te gebruiken om zijn vinger tegen de vingerafdruksensoren van de telefoons te drukken en zo toegang te krijgen tot de inhoud.

Op 13 maart 2025 oordeelde het Duitse Bundesgerichtshof (BGH) dat deze werkwijze onder bepaalde voorwaarden wettelijk is toegestaan. De uitspraak vestigt daarmee de aandacht op een belangrijk verschil tussen het beveiligen van je smartphone met een vingerafdruk en met een gewone pincode.

Lichaam als natuurlijke sleutel

Volgens de rechters is het opleggen van een vinger geen vorm van gedwongen zelfbeschuldiging, omdat de verdachte daarbij zelf niets actief hoeft te doen. Zijn lichaam fungeert in die redenering slechts als een “natuurlijke sleutel”, wat verenigbaar is met het principe dat niemand hoeft mee te werken aan zijn eigen veroordeling.

Toch krijgt de politie geen vrij spel. Agenten mogen de vinger van een verdachte alleen tegen diens wil op de sensor plaatsen tijdens een huiszoeking waarvoor een rechter opdracht heeft gegeven. Daarnaast moet de maatregel proportioneel zijn en moet de toegang tot de gegevens helpen bij het oplossen van concrete misdrijven, wat in de praktijk de grootste rem op misbruik vormt.

Critici zijn desondanks niet gerust. “Het moet duidelijk zijn dat de uitspraak van het Bundesgerichtshof geen vrijbrief is voor verdere ontgrendeling van biometrische gegevens,” aldus advocaat Christian Solmecke. Juristen wijzen er bovendien op dat het onderliggende wetsartikel, paragraaf 81b van het Duitse Wetboek van Strafvordering, is geschreven voor identificatie en niet voor toegang tot gegevens.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Wat mag de politie in Nederland?

Nederlanders zijn op dit punt niet beter beschermd dan hun oosterburen. De Hoge Raad oordeelde op 9 februari 2021 al dat de politie een in beslag genomen smartphone mag ontgrendelen met de vinger van een verdachte. In die zaak werd een geboeide man met een zeer geringe mate van dwang gedwongen zijn duim op zijn iPhone te leggen, en dat vond de Hoge Raad toelaatbaar.

Een pincode of wachtwoord ligt juridisch anders. Het afgeven daarvan geldt als een verklaring van de verdachte, en zo’n verklaring mag de politie niet met dwang afdwingen. Daarom biedt een telefoon die alleen met een code opengaat meer bescherming dan een toestel dat reageert op een vinger of een gezichtsscan.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Ook de regels rond het onderzoeken van telefoons veranderen. De Eerste Kamer nam op 24 februari 2026 het nieuwe Wetboek van Strafvordering aan, waarin proportionaliteit en subsidiariteit uitdrukkelijk zijn vastgelegd. Het volledige wetboek moet op 1 april 2029 in werking treden. Wie tot die tijd het zekere voor het onzekere wil nemen, schakelt de vingerafdruk uit en kiest voor een sterke pincode.