Wanneer een olifant sterft verandert zijn karkas de natuur op opmerkelijke wijze

De enorme invloed van olifanten op de natuur houdt niet op wanneer hun leven eindigt, want zelfs acht jaar na hun dood drukken deze reusachtige dieren nog altijd hun stempel op het ecosysteem. Dat blijkt uit een nieuwe studie die is gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Proceedings of the National Academy of Sciences.

Achter het onderzoek staat een internationaal team van wetenschappers onder leiding van Courtney Reed en Deron Burkepile van de University of California. De onderzoekers bestudeerden veertig kadavers van Afrikaanse savanneolifanten in het Kruger National Park in Zuid-Afrika om te achterhalen hoe hun lichamen de natuur nog lang na hun dood beïnvloeden.

Al enkele dagen na de dood van de olifanten begonnen de wetenschappers bodem- en plantenmonsters te verzamelen rondom de enorme kadavers. De monsters werden genomen direct naast de dieren, in hun onmiddellijke omgeving en op vijftien meter afstand.

Bijna acht jaar lang keerden de onderzoekers regelmatig terug naar dezelfde plekken om de veranderingen te volgen die de dode olifanten in de natuur teweegbrachten.

Olifantenkadavers vernietigen de biomassa

Volgens Burkepile wordt de begroeiing op de plek na de dood van een olifant in feite teruggezet naar nul. Door het enorme gewicht wordt de vegetatie platgedrukt, waarna de bodem door grote aantallen aaseters flink wordt omgewoeld.

“Olifantenkadavers vernietigen aanvankelijk alle biomassa en laten enorme kale plekken achter,” vult Reed aan.

Zodra de ontbinding op gang komt, komen er grote hoeveelheden voedingsstoffen vrij die de bodemchemie ingrijpend veranderen. Het ammoniumgehalte stijgt met factor 31(!), het nitraatgehalte met factor zeven, en het fosforgehalte gemiddeld met een factor drie.

Wat klinkt als een krachtige bemestingsimpuls, heeft echter nadelige gevolgen voor de plantendiversiteit. De hoge concentratie ammonium leidt tot een vergiftiging door overmaat aan voedingsstoffen in de bodem, waardoor de soortenrijkdom van micro-organismen en planten afneemt.

Volgens het team is dat effect ook bij kadavers van andere dieren te zien. Ook overblijfselen van zoogdieren als elanden en bizons kunnen de soortenrijkdom van bodemmicro-organismen verminderen.

Door hun enorme omvang hebben olifantenkadavers echter langer aanhoudende gevolgen en bovendien een veel groter invloedsgebied van ongeveer tachtig vierkante meter. Bij muskusossen gaat het om zo’n twaalf vierkante meter en bij bizons om nog aanzienlijk minder.

Na verloop van tijd vestigen zich snelgroeiende planten die bestand zijn tegen ammonium. In het Krugerpark zijn die volgens de studie bijzonder aantrekkelijk voor grazers, aangezien ze zeer voedzaam zijn.

De begrazing van die plekken neemt daardoor met meer dan een factor drie toe en veel planteneters keren er jarenlang telkens naar terug.

De mest die zij achterlaten, houdt de bodem vervolgens jarenlang rijk aan voedingsstoffen en verhindert daarmee dat soortenrijke plantengemeenschappen zich opnieuw vestigen.

Zelfs acht jaar na de dood van een dier is de oorspronkelijke diversiteit aan micro-organismen en planten nog niet teruggekeerd.

“Deze resultaten laten zien dat enorme olifantenkadavers weliswaar koude plekken voor de biodiversiteit vormen, maar tegelijk hete plekken voor de processen in het ecosysteem,” aldus de onderzoekers.

“Dat is een tot dusver verborgen ecologische functie van zeer grote planteneters.”

Ecosysteem tot acht jaar veranderd

“Vergeleken met kadavers van kleinere dieren is dit extreem, zowel wat betreft omvang als duur.”

Ook de mens beïnvloedt dat proces, namelijk door het uitdunnen van olifantenpopulaties.

“Wanneer grote kadavers fungeren als brandpunten voor de aanvoer van voedingsstoffen en ecosysteemactiviteit, betekent hun verlies een dubbele achteruitgang.”

“Met de olifanten verliezen we niet alleen de levende bouwmeesters van het ecosysteem, maar ook de langdurige ecologische effecten die hun kadavers veroorzaken,” legt het team uit.

Het verdwijnen van grote kadavers zou daarmee kunnen bijdragen aan een fundamentele verandering in de opbouw en werking van ecosystemen.