‘Helpt helemaal niets’: natuurkundige legt uit waarom ventilatoren je bij hitte niet afkoelen

Wanneer de temperaturen oplopen tot rond de 30 graden, is de ventilator een van de eerste apparaten die veel mensen aanzetten in de hoop wat verkoeling in huis te krijgen. Maar als je denkt dat een ventilator de temperatuur in de kamer daadwerkelijk verlaagt, heb je het mis.

Dat legt de Oostenrijkse natuurkundige Werner Gruber uit in een interview met de Oostenrijkse krant Heute. Volgens hem hebben veel mensen een verkeerd beeld van hoe een ventilator eigenlijk werkt.

“Als ik alleen maar de lucht in een afgesloten ruimte laat circuleren, helpt dat helemaal niets,” zegt hij.

Volgens Werner Gruber doet een ventilator niets anders dan de warme lucht die al in de kamer aanwezig is in beweging brengen. Hoewel dat prettiger kan aanvoelen, wordt de lucht er niet kouder van. Sterker nog, een open raam kan de situatie zelfs verergeren als daardoor nog meer hete buitenlucht naar binnen stroomt en de temperatuur verder oploopt.

Dat betekent echter niet dat een ventilator nutteloos is. Zodra de luchtstroom je lichaam raakt, kan die wel degelijk voor verlichting zorgen.

De bewegende lucht laat zweet sneller verdampen, vooral wanneer de huid al vochtig is. Juist die verdamping is de natuurlijke manier waarop het lichaam warmte kwijtraakt. Daarom kan een ventilator ervoor zorgen dat je je een stuk koeler voelt, ook al blijft de temperatuur in de kamer precies hetzelfde.

Ventilator is niet volledig nutteloos

“De ventilator levert dan iets op wanneer ik in de buurt van de luchtstroom zit,” zegt Gruber daarover tegen Heute.

Toch raadt de natuurkundige af om langdurig direct in de sterke luchtstroom te zitten, het kan bij gevoelige mensen spierverkramping bevorderen. Zijn tip is om net naast de luchtstroom plaats te nemen, of er een staande ventilator of een tafelmodel wordt gebruikt, maakt volgens Gruber nauwelijks uit.

“Het maakt totaal niet uit, want de ventilator doet niets anders dan een luchtstroom opwekken.”

Wie ruimtes werkelijk wil afkoelen, komt volgens Gruber nauwelijks om een airconditioner heen. De groeiende behoefte aan technische koeling blijkt ook uit de marktcijfers.

Volgens het Duitse federale bureau voor de statistiek is de productie van airconditioners in Duitsland binnen vijf jaar met 75,1 procent gestegen, tot ongeveer 317.000 stuks in 2024.

Ook de import nam duidelijk toe, de waarde ervan lag in 2024 met 949 miljoen euro 48,2 procent hoger dan in 2019. Het belangrijkste herkomstland was Italië met een aandeel van 25 procent, gevolgd door China en Zweden.

Voor de automobilist is de natuurkunde achter dit verhaal minstens zo relevant, want in de auto speelt precies hetzelfde principe. De ventilatiestand van het dashboardsysteem, waarbij alleen lucht wordt rondgeblazen zonder de airconditioning in te schakelen, koelt het interieur niet daadwerkelijk af.

Op een snikhete dag verplaatst zo’n ventilator slechts de reeds warme cabinelucht. Wie de auto echt wil verkoelen, is aangewezen op de airconditioning, die de lucht daadwerkelijk ontvochtigt en afkoelt.

Luchtstroom geeft verkoelend gevoel

Toch geldt ook in de auto Grubers inzicht over verdamping, een luchtstroom langs bezwete huid geeft een verkoelend gevoel, ook zonder echte koeling. Dat verklaart waarom open ramen of de ventilatiestand op korte ritten toch enige verlichting bieden.

Een praktische tip voor bestuurders die in een gloeiend hete auto stappen is om de ramen te openen en de ventilator of de airco even op de hoogste stand te laten blazen om de opgehoopte hete lucht naar buiten te drijven en daarna pas de ramen te sluiten.

Dat versnelt het afkoelen aanzienlijk ten opzichte van meteen met gesloten ramen beginnen. Naarmate extreme zomerhitte vaker voorkomt, groeit dus niet alleen de interesse in ventilatoren, maar ook in echte ruimtekoeling via airconditioners.

Dezelfde ontwikkeling is zichtbaar in de auto-industrie, waar een goed functionerende airconditioning allang geen luxe meer is, maar voor veel automobilisten een onmisbaar onderdeel van het comfort en zelfs de veiligheid tijdens hete zomerritten.