Luchtverkeersleider voorkomt botsing tussen twee Boeing-vliegtuigen met identieke vluchtnummers

Het was midden in de nacht toen een ervaren luchtverkeersleider plotseling iets over zijn radio hoorde waardoor hij onmiddellijk in actie kwam.

Twee passagiersvliegtuigen naderden elkaar in hetzelfde luchtruim, maar de situatie werd ernstig toen beide bemanningen zich bij de luchtverkeersleiding meldden met exact dezelfde roepnaam.

Voor de luchtverkeersleider betekende dit dat twee verschillende vliegtuigen op dezelfde frequentie in de praktijk op dezelfde naam reageerden. De situatie werd nog kritieker toen de vliegroutes van de toestellen elkaar begonnen te naderen, maar de luchtverkeersleider merkte het gevaar snel op en zorgde ervoor dat de vliegtuigen op verschillende hoogtes bleven, terwijl hij ze veilig langs elkaar heen leidde.

De betreffende luchtverkeersleider had 25 jaar ervaring, maar zelfs voor hem was de situatie uitzonderlijk.

“Ik werk al 25 jaar als luchtverkeersleider. Ik heb nog nooit twee vliegtuigen met dezelfde roepnaam zo dicht bij elkaar gezien. Het is echt ongelooflijk,” was te horen in de opgenomen radiocommunicatie.

De twee vliegtuigen waren Boeing 737-800-toestellen en pas na de dramatische situatie werd duidelijk hoe de opmerkelijke verwarring had kunnen ontstaan.

Beide vliegtuigen behoorden tot American Airlines en vlogen onder de aanduiding American 2482, maar terwijl het ene toestel onderweg was naar Phoenix, was het andere vanuit de stad vertrokken. Door een vertraging waren de twee verschillende vliegtuigen uiteindelijk tegelijkertijd met dezelfde roepnaam actief.

De luchtverkeersleider maakte er bovendien geen geheim van hoe ernstig de situatie had kunnen aflopen.

“Het had catastrofaal kunnen aflopen, maar ik ben blij dat alles goed is gegaan,” zei hij.

Nu wordt onderzocht hoe twee vliegtuigen met dezelfde roepnaam zo dicht bij elkaar konden komen. Zowel American Airlines als de Amerikaanse luchtvaartautoriteit FAA onderzoekt het incident.

Vertraging bracht beide toestellen bij elkaar

American Airlines gebruikt het vluchtnummer AA2482 voor de verbinding tussen Chicago O’Hare en Phoenix Sky Harbor in beide richtingen, wat in de luchtvaart heel gebruikelijk is.

Normaal gesproken levert dat geen enkel probleem op, omdat het ene toestel allang aan de grond staat op het moment dat het andere vertrekt. Die logica viel donderdagavond weg, doordat de vlucht vanuit Chicago ongeveer negentig minuten vertraging opliep en pas diep in de nacht in Arizona arriveerde.

Het toestel uit Chicago zette rond kwart over twaalf ’s nachts de wielen op de baan in Phoenix, terwijl de vlucht richting Chicago vrijwel op tijd om 23.58 uur was vertrokken.

Beide machines bevonden zich daardoor vlak na middernacht in hetzelfde stuk luchtruim en op dezelfde frequentie, terwijl ze in tegengestelde richting recht op elkaar af vlogen. Voor de verkeersleider betekende dat iedere instructie extra zorgvuldig geformuleerd moest worden.

Volgens de FAA hielden de twee vliegtuigen gedurende de hele passage de voorgeschreven onderlinge afstand aan, waarmee formeel aan de regels werd voldaan.

Horizontaal zat er ongeveer drie mijl tussen de toestellen, omgerekend bijna vijf kilometer, en verticaal scheelde het zo’n 2000 voet, oftewel ruim zeshonderd meter. Dat lijkt ruim, al gaat het in de luchtvaart om marges die bij één misverstand razendsnel kunnen verdampen.

Verwarring over roepnamen blijft een risico

Luchtvaartmaatschappijen lossen dubbele roepnamen normaal gesproken op door een letter aan het vluchtnummer te plakken, waardoor een bemanning zich meldt als American 2482 bravo en misverstanden bij voorbaat zijn uitgesloten.

Wie die aanpassing in dit geval had moeten doorvoeren is nog onduidelijk, want de verantwoordelijkheid kan zowel bij de operationele afdeling van de maatschappij als bij de luchtverkeersleiding liggen. Amerikaanse media wijzen erop dat een sluitende procedure hiervoor ontbreekt.

Op de frequentie koos de verkeersleider daarom voor zijn eigen oplossing en sprak hij de bemanningen consequent aan met 2482 voor landing en 2482 voor vertrek.

Hij vertelde beide cockpits bovendien nadrukkelijk dat er een tweede toestel met hetzelfde nummer meeluisterde, zodat geen enkele piloot een instructie voor de ander zou aannemen. Vervolgens hield hij de vliegtuigen op een constante hoogte totdat ze elkaar gepasseerd waren.

Verwarring over roepnamen staat internationaal al jaren hoog op de veiligheidsagenda, omdat misverstanden op de radio aan de basis liggen van meerdere ernstige ongelukken.

Europese maatschappijen werken daarom steeds vaker met alfanumerieke roepnamen die per vlucht uniek zijn, terwijl Amerikaanse maatschappijen die stap tot nu toe grotendeels hebben overgeslagen. Het voorval boven Phoenix geeft dat gesprek namelijk nieuwe brandstof, zeker nu de FAA een onderzoek naar de gang van zaken is gestart.