Klimaatverandering zorgt ervoor dat Antarctica met 695 miljard ton groeit

In slechts 22 maanden nam de massa van de Antarctische ijskap met ongeveer 695 miljard ton toe. Onderzoekers hebben nu een verklaring gevonden die duizenden kilometers verderop begint bij uitzonderlijk warm zeewater in de tropen.

Het ging volgens het internationale onderzoeksteam om de grootste tijdelijke massatoename die in ongeveer twintig jaar met de GRACE-satellieten is waargenomen. Vooral Oost-Antarctica kreeg uitzonderlijk veel sneeuw.

De onderzoekers leggen in het wetenschappelijke tijdschrift Nature een verband met een warme oceaanregio tussen het westelijke deel van de Stille Oceaan en het oostelijke deel van de Indische Oceaan.

Het zeewater rond deze tropische regio was tussen 2021 en 2023 gemiddeld ongeveer 0,5 graden warmer dan gebruikelijk. Die warmte bereikte Antarctica niet rechtstreeks, in plaats daarvan veranderde ze grootschalige luchtstromingen in de atmosfeer.

Enorme hoeveelheid sneeuw

Vooral Queen Mary Land en Wilkes Land profiteerden van het extra sneeuwdek. In dit deel van Oost-Antarctica nam de ijsmassa met ongeveer 470 miljard ton toe, dat komt neer op circa 68 procent van de totale tijdelijke massatoename.

De jaarlijkse hoeveelheid neerslag steeg er met ongeveer 85 millimeter, veel van het extra vocht kwam uit de Indische Oceaan, drie belangrijke brongebieden waren verantwoordelijk voor 45 procent van het aanvullende water. In West-Antarctica bleef ondertussen juist ijs verloren gaan.

De onderzoekers ontdekten dat het warme tropische zeewater de luchtcirculatie beïnvloedde en zogenoemde Rossby-golven veroorzaakte. Die atmosferische bewegingen konden zich over zeer grote afstanden verspreiden.

Boven Oost-Antarctica ontstond een hogedrukgebied terwijl verder naar het noorden een lagere luchtdruk heerste. Daardoor werd vochtige lucht vanuit de Indische Oceaan vaker richting het zuiden gestuurd.

Artikel gaat verder onder de afbeelding.

Atmosferische rivieren speelden daarbij een belangrijke rol. Deze langgerekte luchtstromen kunnen grote hoeveelheden waterdamp vervoeren, eenmaal boven het extreem koude Antarctica viel dat vocht voornamelijk als sneeuw.

Om te onderzoeken of het warme tropische water daadwerkelijk een belangrijke oorzaak was gebruikten de wetenschappers twee atmosferische modellen.

Toen zij daarin het tropische warme oceaangebied opwarmden ontstond boven Oost-Antarctica een drukpatroon dat sterk leek op de werkelijk waargenomen situatie. Andere natuurlijke klimaatschommelingen konden het verschijnsel volgens de simulaties niet volledig verklaren.

Artikel gaat verder onder de afbeelding.

“We hebben een tot nu toe weinig opgemerkt verband op grote afstand gevonden tussen het tropische warme oceaangebied en de Oost-Antarctische ijskap,” zegt eerste auteur Yunhe Wang van de Chinese Academy of Sciences.

Volgens de analyse komen vergelijkbare meerjarige warme perioden in deze tropische regio ongeveer eens per tien jaar voor.

De tijdelijke groei betekent nadrukkelijk niet dat de structurele afname van Antarctisch ijs voorbij is. Over de periode van 2003 tot en met 2024 verloor Antarctica volgens het onderzoek gemiddeld ongeveer 140,5 miljard ton ijs per jaar.

Vooral West-Antarctica blijft kwetsbaar en ook delen van Oost-Antarctica verliezen ijs. Relatief warm oceaanwater kan ijsplaten van onderaf laten smelten en wanneer zo’n drijvende ijsplaat dunner wordt kan landijs sneller richting zee bewegen.

Langjarige afname gaat door

Het extra sneeuwdek van 2021 tot 2023 kon dergelijke verliezen tijdelijk compenseren en zelfs overtreffen. Het effect bleek echter geen structurele ommekeer.

De onderzoekers bekeken ook de invloed van de langdurige door mensen veroorzaakte opwarming. Volgens hun modellen verklaarde die ongeveer negen procent van de extra neerslag boven Queen Mary Land en Wilkes Land.

De uitzonderlijke ijsaanwas ontstond vooral door een specifieke combinatie van warm tropisch zeewater en veranderde atmosferische circulatie en extra vochttransport vanuit de Indische Oceaan.

Het onderzoek laat daarmee zien hoe een verandering in tropische oceanen uiteindelijk duizenden kilometers verderop gevolgen kan hebben voor de sneeuwval op Antarctica.