Een 3.400 jaar oude gouden stad is herontdekt

De nederzetting kreeg de naam Opkomst van Aton en heeft woonwijken, werkplaatsen, een grote bakkerij en bestuurlijke gebouwen, die samen een zeldzaam inkijkje geven in het dagelijks leven in het Nieuwe Rijk.

De ontdekking begon eigenlijk met een zoektocht naar iets heel anders, omdat een Egyptische missie op zoek was naar de dodentempel van Toetanchamon.

In plaats van die tempel kwamen vanaf september 2020 muren, kamers en straten van een uitgestrekte nederzetting tevoorschijn, waarna de vondst op 8 april 2021 officieel werd bekendgemaakt.

Leider Zahi Hawass noemde het de grootste stad die ooit in Egypte is gevonden, al gaat het daarbij om zijn eigen inschatting. De vindplaats ligt tussen de tempel van Ramses III in Medinet Habu en de dodentempel van Amenhotep III bij de Memnonkolossen, midden in een dichtbebouwd koninklijk landschap.

Grootste stad ooit gevonden in Egypte

De stad werd gesticht onder Amenhotep III, de farao die Egypte regeerde van 1391 tot 1353 voor Christus. De bijnaam Gouden Stad is modern en betekent niet dat de huizen van goud waren, terwijl de waarde vooral schuilt in de bewaard gebleven gebouwen en de sporen van bestuur, ambacht en voedselvoorziening.

In de laatste jaren van zijn bewind deelde Amenhotep III de macht met zijn zoon Amenhotep IV, de latere Achnaton. De stad bleef in die overgangsperiode in gebruik en werd volgens de beschikbare berichten ook onder Toetanchamon en zijn opvolger Eje nog bewoond.

Artikel gaat verder onder de afbeelding.

Dat maakt de vondst extra interessant, omdat Achnaton de religieuze en politieke koers van Egypte na de dood van zijn vader volledig omgooide. Hij plaatste de zonnegod Aton centraal en verplaatste het koninklijk hof naar Achet-Aton, het huidige Amarna, terwijl de stad bij Luxor toen al bestond.

De blootgelegde gebouwen staan langs straten en vormen meerdere herkenbare wijken, waarbij sommige lemen muren nog tot drie meter hoog overeind staan.

Een wijk voor bestuur en wonen werd omringd door een zigzaggende muur met slechts één toegang, wat erop wijst dat de doorgang streng werd gecontroleerd.

Artikel gaat verder onder de afbeelding.

In het zuidelijke deel van de stad vonden de archeologen een grote bakkerij met ovens, ruimtes om voedsel te bereiden en aardewerk voor opslag. Volgens de opgravers was die ingericht om grote aantallen mensen van eten te voorzien, wat past bij een stad vol arbeiders en ambtenaren.

In de werkplaatsen lagen lemen bakstenen voor tempels, voorzien van zegels met de cartouche van Amenhotep III, zijn koningsnaam in hiërogliefen binnen een ovaal.

Daarnaast doken gietvormen voor amuletten op, terwijl gereedschap om te spinnen en te weven en slakken van metaal en glas wijzen op een breed scala aan ambachten.

Kleine voorwerpen geven beeld

Ook kleinere voorwerpen zoals ringen, scarabeeën en beschilderd aardewerk vullen het beeld van het dagelijks leven aan. Om te kunnen dateren werd vooral naar opschriften op kleien afsluitingen van wijnkruiken gekeken, waaronder een inscriptie uit 1337 voor Christus uit de tijd waarin Amenhotep IV al als Achnaton bekendstond.

Tussen de huizen vonden de onderzoekers ook opvallende begravingen, zoals de resten van een koe of stier in een kamer. Nog meer aandacht trok het skelet van een mens met zijwaarts gestrekte armen en resten van een touw rond de knieën, al zegt die houding op zichzelf nog niets zeker over een ritueel of doodsoorzaak.

Egyptologe Betsy Bryan van de Johns Hopkins University noemde de stad de op een na belangrijkste archeologische vondst sinds het graf van Toetanchamon.

Waar dat graf vooral rijke grafgiften opleverde, laat de Gouden Stad juist zien hoe gewone mensen voedsel maakten, bouwmateriaal produceerden en het bestuur draaiende hielden.