Waarom zitten er geen gordels in treinen: de (ongebruikelijke) reden

Wie een treinreis maakt, stapt in zonder een gordel om te doen. Geen klik, geen controle, geen instructie van een conducteur. Toch geldt de trein als een van de veiligste transportmiddelen ter wereld. Hoe kan het dat een gordel in een auto wel verplicht is, maar in een trein niet? We hebben toch te maken met hoge snelheden tijdens de treinreis.

Het antwoord zit namelijk in de fundamentele natuurkunde van botsingen. Een auto heeft een relatief geringe massa en komt bij een frontale aanrijding razendsnel tot stilstand. Passagiers worden dan met enorme kracht naar voren geslingerd en een veiligheidsgordel is daarbij onmisbaar.

Een trein werkt volledig anders. De massa van een trein is zo groot dat de vertraging bij een botsing veel geleidelijker verloopt. De energie wordt over een langere tijd en een groter oppervlak geabsorbeerd, zodat de krachten op passagiers beduidend kleiner zijn dan bij een auto-ongeluk.

Dat is de reden waarom de British Rail Safety and Standards Board na uitgebreid onderzoek concludeerde dat veiligheidsgordels in treinen de risico’s niet verminderen maar juist kunnen vergroten. Het gaat hier niet om bezuinigingen van spoorwegmaatschappijen maar om een doordachte technische afweging.

Gecontroleerde vervorming als beschermingsstrategie

Treinstellen zijn zo ontworpen dat ze op specifieke punten gecontroleerd kunnen vervormen bij een zwaar incident. Die vervorming is geen fout maar een functie. De energie van de botsing wordt op die manier weggeleid van de ruimte waar passagiers zitten.

Als iemand stevig vastgesnoerd zou zitten in een stoel die betrokken raakt bij zo’n structurele vervorming, dan wordt het lichaam meegetrokken in die beweging. Zonder gordel kan het lichaam door traagheid naar de intact gebleven delen van de wagon bewegen. Dat klinkt gevaarlijk maar vergroot in werkelijkheid de overlevingskans.

Daar komt bij dat treinen bij ontsporingen of brand binnen seconden geëvacueerd moeten kunnen worden. Honderden mensen die tegelijk gordels proberen los te maken vormen een levensgevaarlijk obstakel. Snelle evacuatie is een prioriteit en gordels staan dat rechtstreeks in de weg.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Compartimentering vervangt de gordel

De bescherming in treinen is gebaseerd op een principe dat compartimentering wordt genoemd. Het hele interieur van de wagon is zo ingericht dat passagiers worden omgeven door een beschermende schaal van materialen en constructies.

Stoelen hebben hoge rugleuningen die op een nauwkeurig berekende afstand van elkaar staan. Bij een plotselinge remming of botsing schuift een passagier naar voren en komt in contact met de rugleuning voor hem. Die rugleuning is niet star maar gemaakt van vervormbare materialen die de impact opvangen en de kracht verdelen over een groter oppervlak van het lichaam.

Tests met tweepuntsgordels, vergelijkbaar met die in vliegtuigen, lieten zien dat dit type gordel bij treinbotsingen juist inwendige verwondingen en rugletsel veroorzaakte. De combinatie van een grote massa en een geleidelijke vertraging maakt dat een gordel meer kwaad dan goed doet in een trein.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Moderne veiligheidsnormen gaan verder

Europese regelgeving verplicht treinbouwers inmiddels aan strenge normen voor botsveiligheid. De EN 15227-norm schrijft voor hoe treinstellen energie moeten absorberen en hoe de overlevingskans voor passagiers gewaarborgd moet worden. Fabrikanten als Alstom en Siemens Mobility passen deze normen toe in al hun nieuwe modellen.

Hogesnelheidstreinen zoals de Thalys en de Eurostar zijn ontworpen met speciale kreukelzones aan de voor- en achterkant van de trein.

Die zones zijn zwakker dan de rest van de constructie zodat ze als eerste vervormen en de energie opvangen voordat die de passagiersruimte bereikt.