Schilden van zeekatten op het strand: Wat zit erachter

Wie momenteel een wandeling langs het strand maakt, heeft een goede kans om een nogal opmerkelijk tafereel in het zand aan te treffen. Op verschillende plekken liggen witte, licht gebogen platen aangespoeld tussen zeewier, schelpen en andere resten die de zee heeft achtergelaten.

Op het eerste gezicht zijn deze opvallende vondsten misschien moeilijk thuis te brengen. Het gaat om zogenoemde sepiaschelpen, ook wel de rugschilden van zeekatten genoemd. Juist in deze tijd van het jaar spoelen ze in opvallend grote aantallen aan op de stranden.

Voor veel strandwandelaars blijft het een bijzonder gezicht. De witte, licht gebogen schilden vallen duidelijk op in het zand en zijn momenteel op veel plekken langs de kust te vinden.

Een verklaring voor het verschijnsel ligt onder het wateroppervlak, waar de levenscyclus van de zeekat een beslissende rol speelt. Luka Biemond van stichting ANEMOON legt uit dat de dieren kort na de paartijd sterven. Terwijl het grootste deel van het lichaam snel wordt afgebroken en verdwijnt, geldt dat niet voor het karakteristieke rugschild.

Direct achter de kop begint het rugschild, dat vervolgens door de hele romp loopt. Tijdens het leven van het dier vervult het een belangrijke functie. Het zorgt niet alleen voor stabiliteit, maar helpt de zeekat ook om het drijfvermogen in het water te regelen, vergelijkbaar met de zwemblaas van vissen.

Opvallend is bovendien hoe zacht de rest van het dier is opgebouwd. Afgezien van het rugschild en de papegaaiachtige bek bestaat het lichaam van de sepia vrijwel volledig uit zacht weefsel.

Inktvissen kunnen gereedschap gebruiken

De inktvis staat wetenschappelijk bekend als sepia en behoort tot de groep van de koppotigen en daarmee tot de weekdieren. Hij beschikt over acht gewone tentakels met zuignappen over hun volledige lengte.

Daarnaast komen er twee duidelijk langere tentakels bij, die uitsluitend aan de punt van zuignappen zijn voorzien. Die zet het dier gericht in bij het jagen.

Ondanks hun verwantschap met de weekdieren, een groep waartoe ook mosselen, oesters en slakken behoren, onderscheiden koppotigen zich fundamenteel van hun verwanten en ze zijn buitengewoon intelligent. Ze zijn bijvoorbeeld in staat schroefdeksels te openen en gereedschap te gebruiken.

De rugschilden die momenteel op de stranden te vinden zijn, zijn overwegend afkomstig van de gewone inktvis. Dat is de enige inktvissoort die zich in de Noord- en Oostzee voortplant.

Hij brengt indrukwekkend grote schilden voort, tot 40 centimeter lang kunnen die worden. De soort redt zich vergelijkbaar goed, niet in de laatste plaats dankzij menselijke ondersteuning.

Duikers helpen de sepia namelijk actief bij de voortplanting, ze bouwen onder water uit wilgentakken constructies in de vorm van tipitenten, waaraan de inktvissen hun eieren bevestigen. Deze eenvoudige methode blijkt verrassend doeltreffend en draagt bij aan de stabilisatie van de lokale populaties.

Doordat rugschilden bijzonder goed op het water drijven, duiken op stranden af en toe ook exemplaren van zuidelijke soorten op. In het kader van de klimaatverandering verschijnen vooral pijlinktvissoorten vaker in de Noordzee en beïnvloeden ze daarbij het ecosysteem aanzienlijk.

Sepiaschelpen zijn volstrekt ongevaarlijk

Ook de doornige inktvis, die je betrouwbaar herkent aan een stekel aan het einde van zijn schild, heeft zich in de Noordzee gevestigd. Het rugschild van de sierlijke inktvis daarentegen is eerder ruitvormig en vertoont vaak een licht roze schijnsel, een onmiskenbaar herkenningspunt.

Wie dus bij de volgende strandwandeling op zo’n plaat stuit, mag gerust de tijd nemen om nauwkeuriger te kijken. De vondst verraadt niet alleen de soort van het dier, maar vertelt ook een klein verhaal over het leven en de dood van een fascinerende zeebewoner.

Voor de automobilist die met de auto naar de kust reist voor zo’n strandwandeling, is het overigens goed te weten dat aangespoelde sepiaschelpen volstrekt ongevaarlijk zijn om op te rapen en mee naar huis te nemen.

Ze worden zelfs vaak gebruikt als kalkbron voor kooivogels. Een strandbezoek levert zo niet alleen een frisse neus op, maar soms ook een klein natuurlijk souvenir om mee terug te nemen in de auto.