Fatbike-rijders opgelet: vanaf deze datum is een helm verplicht

Op de spoedeisende hulp bestond de fatbiker vijf jaar geleden nog niet als aparte categorie. Inmiddels is hij daar een vaste verschijning en dat is precies de reden waarom Den Haag een helm gaat verplichten voor jongeren die op een elektrische fiets met brede banden stappen.

Na jaren van moties en aarzelende ministers hangt er namelijk voor het eerst een concrete ingangsdatum aan de maatregel.

Hoe snel het probleem is gegroeid valt wel af te lezen aan de landelijke letselregistratie.

In 2020 kwam de fatbike daar nog helemaal niet in voor. Drie jaar later meldden zich 75 gewonde fatbikers bij de spoedeisende hulp en in 2024 was dat aantal opgelopen tot 301, van wie meer dan de helft tussen de twaalf en achttien jaar oud was.

Veel letsel

Een speciale meetweek in oktober 2024 schetste een nog somberder beeld. De 82 spoedeisende hulpafdelingen van Nederland telden in zeven dagen samen 96 slachtoffers van een fatbikeongeval, wat doorgetrokken naar een heel jaar neerkomt op zo’n vijfduizend ziekenhuisbezoeken.

Bijna de helft van die patiënten was twaalf tot vijftien jaar oud en na de eerste hulp volgde opvallend vaak nog een opname in het ziekenhuis.

Dat het kabinet juist voor de helm kiest heeft alles te maken met de aard van de verwondingen. Bij twee op de vijf geregistreerde fatbikeongevallen in 2023 liep de berijder hoofdletsel op en in een flink deel van die gevallen ging het om schade aan de hersenen.

Onder jongeren van 12 tot en met 17 jaar is het aantal ernstige ongevallen met een elektrische fiets in vijf jaar tijd bovendien bijna zes keer zo groot geworden. Veel fatbikes worden daarbij illegaal opgevoerd tot snelheden waar geen enkel fietspad op is ontworpen.

Ingangsdatum helmplicht voor fatbikes

Minister Vincent Karremans van Infrastructuur en Waterstaat maakte de datum bekend in De Nationale Autoshow van BNR.

Vanaf september 2027 moeten jongeren onder de achttien een helm dragen op een fatbike en ook op andere elektrische fietsen. De minister besefte zelf dat zo’n termijn weinig daadkrachtig klinkt en probeerde het daarom dichterbij te laten voelen.

“Het is niet komend schooljaar, maar het schooljaar daarna,” aldus Karremans.

Die omschrijving gebruikte hij in de zomer, toen het huidige schooljaar nog moest beginnen.

Artikel gaat verder onder de afbeelding.

Nu de eerste schoolweken achter de rug zijn is het dus nog bijna een jaar wachten. Sneller kan het volgens de minister niet, want het wetsvoorstel moet dit najaar naar de Tweede Kamer en daarna ook nog langs de Eerste Kamer.

Dat er een helmplicht zou komen lag overigens al langer op tafel. In september 2024 nam de Tweede Kamer met brede steun een motie van VVD en NSC aan die vroeg om een helm en een minimumleeftijd van veertien jaar voor fatbikes.

Toenmalig minister Madlener zag daar weinig in en twijfelde of een fatbike juridisch wel van een gewone e-bike te onderscheiden is. Zijn opvolger Tieman koos een jaar later voor een plicht die aan de leeftijd van de berijder hangt in plaats van aan het type fiets, om te voorkomen dat het probleem zich simpelweg verplaatst naar andere elektrische modellen.

Voor ouders betekent dat ook dat de fatbike die nu al in de schuur staat straks gewoon onder de regel valt.

Ouders krijgen een hoofdrol bij de handhaving

Een helmplicht voor iedere volwassene op een e-bike komt er voorlopig niet. Daarvoor ontbreekt volgens Karremans het maatschappelijke draagvlak en een regel die de bevolking niet steunt wordt in zijn ogen vooral genegeerd.

“Op het moment dat er weinig draagvlak is, gaan mensen dat dus gewoon niet doen,” aldus de minister.

Artikel gaat verder onder de afbeelding.

In Nederland is die redenering goed te volgen. Hier fietst de advocaat in maatpak naar kantoor en hangen de boodschappentassen gewoon aan het stuur.

De fiets is in dit land een alledaags vervoermiddel en geen sportattribuut, en een algemene helmplicht zou aan dat diepgewortelde gebruik raken. Bij tieners op zware en vaak opgevoerde fietsen weegt het veiligheidsargument duidelijk zwaarder.

Sommige plekken wachten de landelijke regels niet af. Het Amsterdamse Vondelpark heeft fatbikes al geweerd en het kabinet wil gemeenten de mogelijkheid geven om ook elders fatbikevrije zones in te stellen. Een minimumleeftijd voor de fatbike ligt daarnaast nog altijd op tafel.

Blijft de vraag wie ervoor zorgt dat die helm ook echt op het hoofd belandt. Karremans legt die taak voor een groot deel bij de ouders en geeft zelf het voorbeeld door met helm op zijn kinderen met de bakfiets naar school te brengen.

Groepsdruk

Of een veertienjarige daar tussen zijn vrienden van onder de indruk raakt is de vraag, want juist bij die leeftijdsgroep is de groepsdruk om er niet suf uit te zien groot.

Zonder agenten die er op straat op letten blijft de helm voor veel tieners vrijblijvend en hoe de politie gaat controleren en welke boete erbij hoort moet nog worden uitgewerkt.

Helemaal overtuigd is niet iedereen, want De ANWB en de Fietsersbond waarschuwen dat een helmplicht mensen kan ontmoedigen om op de e-bike te stappen terwijl de kern van het probleem blijft liggen.

Het opvoeren van fatbikes, de illegale import en het roekeloze rijgedrag pak je volgens hen namelijk niet aan met een helm.