Na oorlog met Iran volgt miljardenorder: dit vliegtuig maakt Patriot-raketten pas écht effectief

Acht Patriot-onderscheppers op één doelwit, dat is wat Oekraïense militairen aantroffen toen zij dit voorjaar meekeken met de luchtverdediging van de Golfstaten.

Op andere momenten gingen er SM-6-raketten van enkele miljoenen dollars de lucht in om een Iraanse Shahed-drone neer te halen die een fractie van dat bedrag kostte.

De Arabische Golfstaten lagen vanaf 28 februari 2026 onder Iraans vuur nadat de Verenigde Staten en Israël hun aanval op Iran hadden ingezet. In de weken erna verstookten Bahrein, Koeweit, Qatar, Oman en de Emiraten een aanzienlijk deel van hun voorraad langeafstandsmunitie.

Het probleem bleek dus niet het gebrek aan raketten, het probleem was dat niemand snel genoeg wist wat er precies op de radar stond en met welke munitie ze het beste konden schieten.

Dure munitie

Wie een goedkope drone niet van een ballistische raket kan onderscheiden verspilt zijn dure munitie in de eerste uren van een conflict.

En precies dat levert de Zweedse fabrikant Saab nu een miljardenorder op. Op 27 juli 2026 meldde het bedrijf dat een land in het Midden-Oosten twee GlobalEye-toestellen heeft gekocht voor 10,1 miljard Zweedse kroon. Omgerekend gaat het om ruwweg 900 miljoen euro.

De toestellen worden in 2030 geleverd. Saab maakte de deal openbaar omdat de Europese regels daartoe verplichten.

Artikel gaat verder onder de afbeelding.

De klant blijft geheim

Over de koper laat het bedrijf niets los. De formulering in het persbericht is namelijk opvallend afgesloten.

“Vanwege de aard van de branche en de omstandigheden rondom de klant en belangen van nationale veiligheid wordt er geen verdere informatie over deze order of over de klant verstrekt,” aldus Saab.

De hoogste baas van het concern hield het bij een algemene duiding van de aankoop.

“Deze order onderstreept onze toewijding aan het leveren van bewezen multidomein-AEW&C-capaciteit aan klanten. De toenemende internationale belangstelling voor GlobalEye laat zien hoe effectief en betrouwbaar het systeem is in moderne luchtverdedigingsoperaties,” aldus Micael Johansson, president en CEO van Saab.

De Emiraten vallen af als kandidaat want dat land vliegt al met vijf GlobalEye-toestellen. Saoedi-Arabië is een logische naam vanwege een verouderende vloot van vijf Boeing E-3A Sentry-vliegtuigen en twee Saab 2000 Erieye-toestellen.

Qatar is de andere serieuze optie, omdat dat land helemaal geen eigen vloot voor luchtverkenning bezit. Harde aanwijzingen ontbreken echter. Er lag op 28 juli geen contractdocument en geen regeringsverklaring die de koper vastlegde.

Artikel gaat verder onder de afbeelding.

Hoogte

GlobalEye lijkt niet op de schotelvormige AWACS-toestellen uit de jaren tachtig. Saab bouwt het systeem op een Bombardier Global 6000 of 6500 zakenjet en plaatst daarop de Erieye Extended Range-radar in een langwerpige plank op de rug.

Daarnaast zitten er een Leonardo Seaspray 7500E-zeeradar in en infraroodsensoren voor elektronische verkenning, plus ontvangers voor het scheepvaartsysteem AIS.

De echte troef is de operationele hoogte van tien tot dertien kilometer. Grondradars stuiten op de kromming van de aarde en zien een laagvliegende kruisraket vaak pas op enkele tientallen kilometers afstand.

Vanuit de lucht kan datzelfde doelwit honderden kilometers eerder worden opgepikt. Dat verschil is tien tot twintig minuten extra beslistijd voor de verdediging. Genoeg om jagers te laten opstijgen en raketsystemen scherp te zetten en het luchtruim boven raffinaderijen en havens te sluiten.

Even belangrijk is de rol als verkeersleider. Het toestel wijst doelen toe aan Patriot of THAAD of jachtvliegtuigen en houdt zo bij welke batterij waarop schiet. Precies het probleem dat de Oekraïners zagen. Via Link 16 en satellietverbindingen gaat dat beeld naar oorlogsschepen en grondradars en nationale commandocentra.

Ook de Straat van Hormuz speelt mee. De zeeradar volgt tankers en patrouilleboten en kleine onbemande vaartuigen en vergelijkt die gegevens met scheepsidentificatie. Voor landen die leven van olie- en gasexport is dat geen bijzaak.

Met twee vliegtuigen is permanente dekking onmogelijk. Onderhoud en rusttijden voor bemanningen en reservecapaciteit maken dat er zelden meer dan één toestel tegelijk in de lucht hangt.

Het orderboek van Saab telt drie toestellen voor Zweden en twee voor Frankrijk, (met een optie op twee extra stuks) en zes die Canada in mei 2026 uitkoos.

Op 7 juli begon de NAVO onderhandelingen over maximaal tien toestellen ter vervanging van de eigen E-3A-vloot. Het Franse contract van 31 december 2025 kwam uit op ruwweg 1,1 miljard euro voor twee vliegtuigen.

Saab wil de productie richting 2030 opvoeren van circa twee naar zes toestellen per jaar.