Verlies van 2,6 miljoen euro: leger doet aangifte tegen mysterieus bedrijf

De keuken werd nooit geleverd en de leverancier, het bedrijf 4 Army uit de stad Brno, ging kort daarna failliet. De zaak heeft in Tsjechië veel politieke en maatschappelijke aandacht gekregen omdat het gaat om overheidsgeld dat was bestemd voor de versterking van de krijgsmacht.

De bestelling betrof een mobiele containerkeuken die bedoeld was om grote groepen militairen tijdens oefeningen, trainingen en operationele inzetten van maaltijden te voorzien.

Dergelijke systemen vormen een belangrijk onderdeel van de militaire logistiek. Ze kunnen snel worden verplaatst en maken het mogelijk om ook op afgelegen locaties honderden militairen van voedsel te voorzien.

Het ministerie betaalde daarvoor omgerekend ongeveer 2,6 miljoen euro, aan 4 Army, maar de levering bleef uit. Niet lang daarna werd het bedrijf failliet verklaard waardoor het vooruitbetaalde bedrag niet meer via de normale weg kon worden teruggevorderd.

Problemen reiken verder dan defensie

Volgens Tsjechische media lijkt het probleem veel groter te zijn dan alleen deze ene defensieopdracht. In de faillissementsprocedure hebben in totaal dertien schuldeisers zich gemeld met gezamenlijke vorderingen die oplopen tot omgerekend ongeveer 450 miljoen euro.

Dat wijst erop dat het bedrijf op grote schaal financiële verplichtingen is aangegaan voordat het ten onder ging. Het ministerie van Defensie heeft inmiddels strafrechtelijke aangifte gedaan wegens vermoedelijke fraude, het onderzoek richt zich voorlopig op onbekende verdachten.

Justitie moet nu vaststellen hoe het mogelijk was dat een onderneming een omvangrijke defensieopdracht kon aannemen, een grote vooruitbetaling ontving en vervolgens failliet ging zonder de afgesproken levering uit te voeren.

De kwestie komt op een bijzonder ongelukkig moment voor de Tsjechische krijgsmacht. Tsjechië investeert fors in de modernisering van zijn defensie, als NAVO-lid verhoogt het land de defensie-uitgaven en probeert het tegelijkertijd meer militair personeel aan te trekken.

De afgelopen jaren groeide het aantal nieuwe rekruten en de regering wil de strijdkrachten de komende jaren verder uitbreiden. Dat vraagt niet alleen om nieuw materieel maar ook om voldoende logistieke ondersteuning.

Een mobiele keukeninstallatie is daarbij geen detail maar een essentieel onderdeel van langdurige oefeningen en militaire operaties. De zaak roept ook vragen op over de controle op defensieaanbestedingen.

Bij grote overheidscontracten worden normaal gesproken uitgebreide controles uitgevoerd naar de financiële gezondheid van leveranciers. Daarnaast worden betalingen vaak gekoppeld aan verschillende leveringsfasen zodat het risico voor de overheid beperkt blijft.

Of deze procedures in dit geval volledig zijn gevolgd, vormt een belangrijk onderdeel van het lopende onderzoek. Vergelijkbare incidenten zijn ook in andere Europese landen voorgekomen.

Daarbij ontvingen leveranciers aanzienlijke voorschotten voor defensiematerieel dat uiteindelijk nooit werd geleverd.

Tsjechië investeert juist sterk in leger

Voor de Tsjechische belastingbetaler betekent de affaire voorlopig vooral dat miljoenen euro’s aan publiek geld zijn verdwenen zonder dat daar een bruikbare militaire voorziening tegenover staat.

Bovendien zal Defensie waarschijnlijk opnieuw moeten investeren in een vervangende containerkeuken om de logistieke capaciteit op peil te houden. Of het verloren bedrag ooit volledig kan worden teruggehaald, is onzeker.

Bij faillissementen waarbij meerdere schuldeisers aanspraak maken op het resterende vermogen is de kans op volledige vergoeding namelijk doorgaans klein.

De uitkomst van het strafrechtelijk onderzoek zal uiteindelijk moeten uitwijzen wie verantwoordelijk is voor het verdwijnen van het geld en of een deel van de schade alsnog kan worden verhaald.